من ده وطن خاینییم | ایواز طاها

ناظیم حئکمت‌‌ین ایذنی ایله

 

أوَت، من ده وطن خاینییم.
سیز وطن‌پرورسینیز،
سیز یوردسئورسینیز،
من یورد خائنی، من ده وطن خاینییم.
وطن تارلالارینیزسا،
داغ أته‌یینده دینجلمه‌سارای‌لارینیزسا،
پول‌صاندیقلارینیزسا، دسته‌چئک‌لرینیزسه،
میلیاردلارجا یولسوزلوق‌دورسا، وطن؛
وطن جایناق‌لاریسا آغالارین،
یوخسوللوق‌دورسا
نئفت قویولاری چئوره‌سینده،
فهله‌لرین‌ قابار ألی
گؤره‌و-لی‌لرین قابار آلنی‌دیرسا وطن،
من ده وطن خاینییم!

شوسه یول‌لار اوزونو آجلیقدان گبرمک‌،
قیزدیرمادان قیوریلماق،
شاختادا ایت کیمی تیتره‌مک‌دیرسه وطن،
دیری-دیری گؤمولمک اوچون
قیش گئجه‌لرینده سفیل‌لره قویلاق‌دیرسا وطن،
اویوشدوروجو ماده‌دیرسه
یئنی‌یئتمه پوزغون‌لارین قان‌داماریندا وطن،
وطن قورتولماماقسا قوخموش قارانلیغیمیزدان،
من ده وطن خاینییم!

وطن،
تئله‌رادیو یالانی‌دیرسا،
آبادلیق، گووه‌نلیک، موتلولوق آدینا
اوزاق شهرلرین تالانی‌دیرسا، وطن
قوندارما تاریخ‌،
یاندیریلمیش کیتاب‌لار
یاساق دیل‌لر آلانی‌دیرسا وطن،
مئیدان‌لاردا پولیس ده‌یه‌نه‌یی،
رسمی‌لره روشوت اؤده‌نه‌یی‌دیرسه وطن،
وطن آجلیق آکسییاسی‌دیرسا،
دوستاقلیق‌ بدلی‌دیرسه آزادلیق دیله‌یی قارشیسیندا وطن،
وطن زنگین‌لرین‌سه
وطن‌سئورلیک ایسه یوخسول‌لارین،
نه یازیق، ناظیم!
من ده وطن خاینییم.

یازین نئون تابلولارا هایغیران قاپ‌قارا حرف‌لرله
بوردا بیر یازار، وطن خاینلییینی سوردورور هله ده.

 

شعر | احمد شاملو | ایواز طاها

فیرتینادان داها دیدرگین یاشادیم
هانسی‌سا بیتکی‌نین گؤیرمه‌دییی اؤلکه‌ده.
آی سوزه‌رک گئدن چئویک‌لیک!
آیاق‌لاریمین آخساقلیغی
یولونوزون کله‌کؤتورلویوندن ایدی.

_______________

در به درتر از باد زيستم
در سرزمينى كه گياهى در آن نمى رويد.
اى تيز خرامان!
لنگى پاى من
از ناهموارى راه شما بود.

وطن | نزار قبانی | ایواز طاها

بو نئجه وطن‌دیر کی،
نه قادین گؤزلری‌نین گیزم‌لرینی
درسلیک‌لره بوراخیر
نه ده سئوگی‌نین رمزینی.

بو نئجه وطن‌دیر کی،
دؤیوشور
بولودلا
یاغیشلا.

قادین کؤکسو باره‌ده
دوسیا آچیر
قیزیل‌گولو
ایستینطاغا چکیر.

ـــــــــــــــــــــــــ
گیزم: راز /درسلیک: کتاب درسی /دوسیا: پرونده /کؤکس: سینه /ایستینطاق: بازجویی.

اینتئرنئت اۆزره یئنی تئله‌رادیو شبکه‌سی

نئچه آی‌دیر اینتئرنئت اۆزره درس اوْجاغی کیمی بیر تئله‌رادیو شبکه‌سینه فیکیرله‌شیریک. قورومون باشلیجا مقصدی تۆرکجه‌ میللی سؤیلمین گلیشمه‌سینه یاردیم گؤسترمک‌دیر. ألبته سؤز بؤیوک بیر پلاندان دئییل، خالقیمیزا اوزاقدان اؤیره‌تمه [آموزش از راه دور] ایمکانینی ساغلایاجاق کیچیک گیریشیمدن گئدیر. 

 

اؤیره‌‌تمه ماهییتی داشییاجاق بو قوروملا داها بیر یئنیلیک یاراتماغی آغیر وظیفه کیمی حیس ائدیریک: بیر یاندان کۆتله‌نین دیل‌له داها دریندن تانیشلیغینا باشقا بیر جیغیر آچماق، اوْ بیری یاندان ایسه کیچیک قوه‌میزه اویغون اوْلاراق مضمون‌لاری کیملیکچی سیاست، اؤزگورلوک، ائشیتلیک، دئموْکراتییا، چئوره‌نین قوْرونماسی و أخلاقی ده‌یرلره کؤکله‌مک. بو، چتین بیر مسئولیت اوْلدوغو ایله یاناشی بؤیوک ایددیعادیر. آمما مدنییتیمیزه بسله‌نن گئنیش ماراغی گؤز اؤنونه آلدیقدا، بئله بیر آماجا دوْغرو یؤنلمک کئچمیشه نیسبت داها قوْلای گؤرونور. اۆسته‌لیک، رسمی درس اوْجاق‌لاری‌ قاپیسی‌نین اۆزوموزه قاپاندیغیندان دوْلایی باشقا سئچه‌نه‌ییمیز یوْخ‌دور. کلاسیک درس ایمکان‌لاری‌نین اولوسوموزدان أسیرگندیېی بیر دورومدا، سانال اوْرتامدا کئچیریله‌جک درس کورس‌لاری أن یاخشی واسیطه‌لردن بیری‌ اوْلا بیلر. ‌ 

 

قورومون یارانماسی اوغروندا ایلک آددیم‌لاری آتان‌لار اوْلاراق مادی-معنوی گۆجوموز یئترینجه دئییل. بونون اۆچون بیلگین‌‌لر، یازیچی‌لار، اینجه‌صنعت خادیم‌لری‌ و یاتیریم صاحیب‌لری‌نین کؤنوللو یاردیم‌لارینا گؤز دیکمیشیک. هابئله، پلان کیمینسه آدیلا باغلی اوْلماقدان داها چوْخ توْپلو بیر چالیشمانین محصولودور. بونون اۆچون پلانین گئدیشینی کؤنوللو دوست‌لارین ایش‌بیرلیېی ایله یؤنتمه‌ېی دۆشونوروک. بونو نظره آﻻراق، ایسته‌نیلن ساحه‌ده اوزمان کیمی یئتیشمیش آرخاداش‌لارین یئته‌نه‌ېینه بئل باغلایاجاییق. آپاریجی عامیل اوْلاراق بونلارین مسئله‌‌یه قاتیلاجاغی هامیمیزی سئویندیره‌جک، ایشین اوغورلا سوْنوجلانماسینی گارانتی ائده‌جک.

 

سؤیله‌دیېیمیز آماجا قوْووشمانین بیرینجی شرطی تۆرکجه‌ درس‌لرین حاضیرلانیب اوْخوجو کۆتله‌سینه سونولماسی‌دیر. ألبته باجاریغیمیز داخیلینده بو درس‌لر آذربایجان تورکجه‌سیندن علاوه، تۆرکجه‌نین قاشقای کیمی قوْل‌لارینی دا ایچه‌ره بیلر. باشلانغیج مرحله‌ده درس‌لر ”تۆرک دیلی و أدبیاتی“، ”تاریخ“، ”فلسفه‌“ و ”اوشاق أدبیاتی‌“ قوْنولاریندا کئچیریله‌جک، أل‌وئریشلی شرایط‌ یاراندیقدا ایسه موسیقی و سینما کیمی فن‌لری ده أحاطه دایره‌سینه آﻻجاق. دئمک، بیز آرتیق آیرینتی‌لارین آنالیزینه باشلامیشیق. ایندی اوزاقدان اؤیره‌تمه مسئله‌سینه گره‌ک‌لی اوْلان ایمکان‌لاری گؤتور-قوْی ائدیر، وئرلیش‌لرین پلانینی تؤکوروک. بو حاقدا سیزین ده فیکرینیزی اؤیرنمک ایستردیک: 

 

1. شبکه اۆچون هانسی آدی مصلحت گؤره‌ردینیز؟
2. نئجه وئریلیش‌لر اؤنه‌ره‌ردینیز؟ وئریلیش‌لرین‌ مضمون و فورماسی باره‌ده هانسی شرط‌لره رعایت اوْلونمالی‌دیر؟
3. تئله‌رادیوْنون دیلی باره‌ده بللی مولاحیظه‌ و یا قایغینیز وارمی؟
4. هانسی ساحه‌ده أمکداشلیق ماراغینیز وار؟ (یؤنه‌دیم [مدیریت و اجرا]، تدریس، یازیچیلیق، چئویرمه، آپاریجیلیق [گویندگی و اجرا]، رئپوْرتاژ، گرافیک، یؤنتمن‌لیک، یاپیمچیلیق [تهیه‌کنندگی]، سس و تصویرله باغلی تئکنیکی باجاریق‌لار، و…)
5. ایشاره‌ ائتدیییمیز آلان‌لاردا أمکداشلیق ماراغی اولان آدام‌لاری تانیییرمی‌سینیز؟ اوْنلاری قوروما جالاشدیرا بیلیرمی‌سینیز؟
6. ایشین اوغورلو آلینماسی اۆچون گئنل تاپشیریق‌لار و تکلیف‌لرینیز نه‌دن عیبارت‌دیر؟
اؤنری، تنقید و گؤستریش‌لرینیزی بو آی‌دی‌یه گؤنده‌رمه‌نیزی ریجا ائدیریک:

 
سایغی‌لار و سئوگی‌لرله
یؤنتمه گروپو طرفیندن
ایواز طاها

 

اوغول | پابلو نئرودا

نئرودانین ”اوغول“ باشلیقلی گؤزل شعرینی ”سالام ساروان“ روسجادان چئویرمیش، من ده شعرین اینگیلیسجه متنی اساسیندا اوندا أل گزدیرمیشم. بونجا سیاسی های‌کوی ایچینده بو شعر روحو بیر آنلیق دورولدا بیلر.

ایواز طاها

هئچ بیلیرسن‌می، اوغلوم، بیلیرسن‌می
هاردان گلمیسن بیزه؟
آج‌یالاواج آغ قاغاییلی
اوزاق گؤل‌دن گلمیسن.

اونونلا من
قیشدا سو کناریندا
قیپ‌قیرمیزی تونقال قالادیق:
روحوموزو اؤپن دوداق‌لاریمیزا
رحم ائلمه‌دن
هر شئیی آتدیق اودون ایچینه،
یاشامی یاندیردیق آلوودا.

باخ، بئله گلمیسن بو دونیایا سن.

او، منیم یانیما گلمک‌دن اؤترو،
سنی بیرجه دفعه گؤرمک‌دن اؤترو
بؤیوک دنیزلری اوزوب کئچیبدیر.
من اونون اینجه بئلینی قوجاقلاماقچون
دولاشمیشام یئر اوزونو:
داغ‌لاریندان‌،
قوم‌لاریندان‌،
تیکان‌لاریندان‌،
ساواش‌لاریندا کئچمیشم.

باخ، بئله گلمیسن بو دونیایا سن.

سن سودان، تورپاقدان،
اوددان و قاردان،
اوزاق-اوزاق یول‌لاردان
گلمیسن یانیمیزا،
بیزی بیر-بیریمیزه قانداللایان
ظالیم سئوگیدن گلمیسن.

ایندی بیلمک ایسته‌ییریک،
بیزه دئییله‌سی هانسی سؤزون وار:
آخی سنه باغیشلادیغیمیز دونیا باره‌ده
سن بیزدن داها چوخ بیلیرسن، اوغلوم.

بیز بیر فیرتینا کیمی
سیلکه‌له‌میشیک یاشام آغاجینی أن گیزلی کؤک‌لرینه‌جن
سونرا سن باش‌قالدیرمیسان
او أل‌چاتماز بوداق‌لارداکی یارپاق‌لارین ماهنیسی کیمی؛
سنینله بلکه
چاتدیراق أل‌لریمیزی اوْ یارپاق‌لارا.

 

“The Son” – Pablo Neruda

Ah, son, do you know, do you know
where you come from?

From a lake with seagulls
white and hungry.

Near the winter water
she and I raised
a red bonfire,
wearing out our lips
from kissing the soul,
casting all into the fire,
burning our lives.

That’s how you came to the world.

But she, to see me
and to see you, one day
crossed the oceans,
and I, to hold
her small waist,
wandered all the earth,
across wars and mountains,
through sand and thorns.

That’s how you came to the world.

You come from so many places,
from water and earth,
from fire and snow,
you walk from far away
toward us two,
from the terrible love
that has bewitched us,
so we want to know
what you’re like, what you say to us,
because you know more
of the world we gave you.

Like a great storm
we shake
the tree of life
to its most hidden
root fibers
and you appear now
singing in the foliage,
in the highest branch
we reach with you.

tr. by Ilan Stavans and Alison Sparks

 

نامه‌ی محرمانه به حمیدرضا جلایی‌پور | ایواز طاها

ژن خوب و آهِ مادرِ ستارِ بهشتی

 

حمیدرضا جلایی‌پور واکنش‌ تعدادی از شخصیت‌ها را که از آزادی پسرش ابراز خوشحالی کرده‌اند در کانال تلگرامی‌اش جای داده است. فهرستی که از عطاءالله مهاجرانی گرفته تا علی شکوری‌راد و از مسعود بهنود گرفته تا حسام‌الدین آشنا را دربرمی‌گیرد. سکوت‌ این افراد درباره‌ی زندانیان دیگر و سخن‌گفتن‌شان درباره‌ی پسر جلایی‌پور چنان است که گویی در مقابل زندانی شدن دو ماهه‌ی وی انبوه زندانیان بی‌نام‌ونشان خسی بیش نبوده‌اند.

در حوادث دیماه گذشته که جلایی‌پور نیز با موضع‌گیری نادرست‌اش اصلاح‌طلبان را به سیبل نفرت مردم تبدیل کرد، بیست وپنج نفر جان دادند، شامل آن پنج تنی که ادعا شد در زندان خود را کشته‌اند. جز معدودی، قاطبه‌ی اصلاح‌طلبان یادی از این گمنامان شوربخت نکردند. کسی ندانست که در دل مادران این جوانان، که بی‌ریشه و برانداز و معجون نامیده شدند،چه توفانی از اندوه و رنج و ناچاری وزید.

همین چند روز پیش که امیر انتظام به عنوان قربانی چهل‌ساله‌ی نظام از دنیا رفت، تعابیری را که مهاجرانی در وصف پسر جلایی‌پور به کار برد، از وی دریغ کرد: «یوسف خندان ما.» لابد یوسفِ خوشنام هم پسر خود اوست که دریافت کمک مالی از عربستان هیچ خشی از زشتی بر چهره‌اش نیانداخت.

در بین پیام‌های انتخابی جلایی‌پور به موردی برمی‌خوریم که حاوی احتکارِ فضیلتِ تأثیر است فارغ از شرایط زمانی و مکانی. کسی می‌نویسدکه «گویا محمدرضاجلایی‌پور با چندتا داعشی هم‌بند است. بعید نیست اگر فرصت معاشرت داشته باشد بعد از یک مدت چندتا اصلاح‌طلب تحویل بدهد.» در این نقل‌قول از آرمانی‌کردن اصلاح‌طلبی که بگذریم، جلایی‌پورِ پسر ذاتِ پاکی دارد مقدم بر پدیداری‌اش، و در کانون حقیقتی نشسته که از متصرفات ابدی پدر و اقرانش است. وگرنه چگونه می‌تواند داعشیان را اصلاح‌طلب‌ کند بی‌آنکه گردی از داعشی‌بودن بر دامنش نشیند؟ هیچ احتمال برعکسی در میان نیست. زیرا این جریان گفتگو نیست که به صورت پیشایندی طرفِ حقِ را معین می‌کند، بلکه اینان پیش از هر گفتگویی برحق‌ و برنده‌اند.

جلایی‌پور هیچ تعارفی ندارد در ابراز نوستالژی کرسی قدرت از طریق درآویختن به ناسیونالیسم مذهبی-دولتی، چیزی شبیه پان‌ایرانیسم با روکش شیعی. و حال که خود را کمی در حاشیه‌ی خوان ثروت و قدرت می‌بیند، آرزوی موروثی‌کردن جایگاه قدرت از ناخودآگاه‌اش بیرون می‌جهد. این آرزو بی‌وجه نیست. اگر به گفته‌ی اکبر اعلمی نهاد قدرت در چهل سال گذشته میان یک الیگارشی هزار نفری دست‌به‌دست گشته، چرا جای پدران را فرزندان نگیرند. یکی می‌گوید: «کاش… محمدرضاها به جای زندان بر صندلی‌های حاکمیتی نشسته بودند.» این نوستالژی بی‌سابقه نیست. در حوادث سال 85 که واکنشی بود به کاریکاتور وقیح روزنامه‌ی ایران، جبهه‌ی مشارکت سکوت کرد و تنها یکی از شاخه‌های شهرستانی‌اش بیانیه‌ای پرسوز و گداز داد. سوز و گداز نه برای انبوه بازداشت‌شدگان، بلکه برای خود با این مضمون: اگر نیروهای دلسوز و کارآمد، یعنی اصلا‌ح‌طلبان، از چرخه‌ی قدرت به کناری رانده نشده بودند، چنین مشکلاتی پیش نمی‌آمد.

درست لحظه‌ای که جلایی‌پور با شعف و شوق تبریکات دوستانش را جمع‌آوری می‌‌کرد، نزدیک به صدنفر از فعالان آذربایجان بدون ارتکاب کوچکترین عمل خشونت‌آمیزی دستگیر شدند. اینها همان بخشِ بدونِ سهمِ جامعه‌اند که به رغم حق شهروندی و اشتیاق در تحقق امر سیاسی، هیچگاه سهمی مناسب در توزیع ثروت و قدرت نداشته‌ند. اما وی بی‌‌‌هیچ واکنشی به این حادثه، بی‌درنگ سرگرم ِاتهام‌تراشی در حقشان شد، همان کاری که دوستانش در سفارت آمریکا علیه امیر انتظام کردند. وی اتهام “پان“ را چندان اخلاقی کرد و ملت‌پرستی خود را چنان قدسیت بخشید که زندان کمترین مجازات به نظر آمد برای هر دگراندیشی.

نگارنده که خود طعم تلخ زندان را به خاطر آرمانش چشیده برای هیچ کسی آرزوی حبس و حصر ندارد، و از آزادی هرکسی شادمان می‌شود. لیکن وقتی رانت زندان هم به رانت قدرت و ثروت و فرهنگ اضافه می‌شود، و حبس و آزادیِ فرزندِ یک اصلاح‌طلب این‌همه برجسته، بی‌اختیار یاد قصه‌ی ژنِ‌ خوب می‌افتد. از معناشناسی این تبریک‌ها برمی آید که یک روز حبس ژن‌های خوب افضل است از مرگ ستار بهشتی‌هایی که خونشان هیچ متولی نام‌آشنایی ندارد.

این تمنای تلویحی جلایی‌پور که دیگران سخن‌اش را نه به واسطه‌ی الفاظِ آشکارش که در سایه‌ی حقانیت‌اش دریابند، محاجه با او را مشکل می‌کند. این خود ریشه در انحصار حقیقت دارد. با این‌همه، دیر نیست آن روزی که شراره‌ی آه مادران داغدیده آتش بر آن جایگاه انحصاری معنا و داوری بزند. جایگاهی که مهاجرانی‌ها و جلایی‌پورها جامعه را از فراز آن می‌نگرند و مطالبات ”دیگری“ را ردایی از شرارت می‌پوشانند.

 

_____________________

شاید «ژن شرافت» پیدا شود

حمیدرضا جلایی‌پور

 

[در پاسخ به نوشتار ایواز طاها تحت عنوان «نامه‌ی محرمانه به حمیدرضا جلایی‌پور: ژن خوب و آهِ مادرِ ستارِ بهشتی»]

چون بحث نویسنده راجع به پسر من هست. زیاد علاقه ندارم در فضای عمومی در این مساله ورود پیدا کنم. الان فقط چون این اشتراک در این گروه بدون توضیح گذاشته شده بود به سه نکته خدمت همکاران عزیز اشاره می‌کنم:

1- اگر من یا فرزندم مال کسی را خوردیم، یا از امکانات عمومی استفاده کنیم و یا علیه شهروندی ظلمی کردیم آماده‌ایم پاسخ دهیم. تا آن زمان صریحا هم خودم و هم فرزندم افتخار می‌کنیم که توانایی خودمان را (هرچه که هست) در راه خیر عمومی این مرز و بوم بکار برده و می‌بریم. خصوصا افتخار می‌کنم که در چهل سال گذشته سه برادرم در دفاع از ایران و ارزشهای آن شهید شدند و خودم نیز ده سال در مناطق جنگی خدمت کردم. و بیست سال است که در تاسیس رسانه‌های آزاد جامعه مدنی فعالیت کردم، و تا جایی که در توان داشته‌ام با آموزش «جامعه‌شناسی آرشیوی» مبارزه کرده‌ام. و به سهم خودم در تعمیق واژه‌های «جامعه»، «جامعه‌مدنی»، «جنبشهای اجتماعی» بجای غائله، «جامعه‌محذوف»، «اصلاح‌طلبی»، «تبیین مراحل سه‌گانه دموکراسی» و «ناسیونالیسم مدنی» در برابر ناسیونالیسم باستانگرا، در عرصه عمومی ایران کوشش کرده‌ام.

2- خدا را شکر می‌کنم که خداوند فرزندی به من عطا کرده که جامعه‌شناسی اش را در خدمت به ایران بکار گرفته و در رخدادهای بزرگ ۱۳۸۸، ۹۲، ۹۴ و ۹۶ موثر و سربلند ظاهر شده و به رغم پنج بار حبس در برابر بازجوها زانو نزده است و از هیچکس هم طلبکار نیست. و بیش از آنکه به وضع خودش فکر کند بیشتر در بند آینده ایران است و مخالف درجه یک گسترش ناامیدی و حرفهای بی‌پایه در باره ایران است. من افتخار می‌کنم فرزندی دارم که از لحظه‌ای که از زندان اوین آزاد شده بجای نق‌زدن و نمایش رادیکالیسم دادن (و در فنجان توفان به راه انداختن) یک نفس دنبال پیگیری زندانیان محیط زیستی است- و مطمئنم تا انها آزاد نشوند آرام نمی‌گیرد. چون در زندان متوجه شده آنان نه فقط جاسوس نیستند و جرمی نداشته بلکه مدافع صادق اقلیم ایران بوده‌اند.

3- برای تحلیل کلان این نوع تخریب‌ها، من معتقدم ما در جامعه سیاسی ایران در دوره «عمل براندازانه دو مرحله‌ای» هستیم. طرفداران براندازی و فروپاشی و تجزیه ایران معتقدند باید دو گام برداشت. اول باید اصلاح‌طلبان غیر کاسبکار و موثر را زد و سپس می توان جمهوری اسلامی را برانداخت. شما این روزها می‌بینید پدر تاج‌زاده فوت می‌کند بعد بجای تسلیت علیه او در فضای آن‌لاین (از طریق کاربران مورد حمایت سعودی و سازمان مجاهدین خلق) بیشترین فحش را نثار او می‌کنند. سی نفر می ریزند محمد رضا را دستگیر می‌‌کنند و هشتک به …مم راه می‌اندازند!! لذا شخصا از این تخریب‌ها زیاد جا نمی خورم و مطمئنم این تخریب‌چیان نفرت‌پرور به هدفشان نمی‌رسند. و اصلاحات با فرازونشیت و افتان خیزان به راه خود تا رسیدن به مرحله تحکیم دموکراسی ایران ادامه خواهد داد و ایران گردنه ائتلاف ترامپیسم را پشت سر خواهد گذاشت.

 

نئجه یازاق: ”تأسف ائدیجی“ یازمایین! | ایواز طاها

بیلمیرم بو چیرکین ”تأسف‌ ائدیجی“ سؤزو هاردان دیل‌لره دوشوب؟ ایسماریج [مئساژ] وار ”تأسف‌ ائدیجی“ ایله باشلانیر؛ بعضن گومان ائدیلیر، ”تأسف ائدیجی“ سؤزونو ایشلتمه‌دن آنلامی یئترینجه چاتدیرماق اولماز؛ بعضن ده سیاسی بیر اولایین تراژیک ماهیتینی گؤسترمکده ”تأسف ائدیجی“دن یان کئچیلمیر.

سانال اورتامدا بئله بیر جومله ایله قارشیلاشدیم:
ــ تاسف ائدیجی دیر که حبس اولان اشخاص لار حبس ده اولا اولا… (ألبته جومله‌نین باشقا بؤلوم‌لری ده سهودیر.)
”تأسف ائدیجی“ سؤزو فارسجادان گلمه یانلیش بیر ترجومه‌نین اورونوردور. ”تأسف‌ ائدیجی“نین فارسجا آنلامی “متأسف کننده و یا متأسفانه“ دئییل: تأسوف‌ ائدیجی: تأسف کننده؛ تأسوف‌ائدیجی‌دیر: تأسف کننده است. بئله بیر قورولوشون عئیبه‌جر اولماسی گون کیمی آیدین‌دیر.

جومله‌نین آنلامیندان آسیلی اوْلاراق بو پروبلئمی بیرنئچه قارشیلیق‌لا [معادل‌له] آرادان قالدیرماق اوْلار:
ــ تأسسوف‌له
ــ تأسسوف‌دوْغوران
ــ تأسسوفلندیریجی
ــ نه یازیق

اؤرنک:
ــ تأسسوف‌له، حبس اولونان/ دوستاق اوْلونان شخص‌لر محبسده‌یکن…
ــ حؤکومتین دیل مسئله‌سینه یاناشما طرزی تأسسوف دوْغورور.
ــ سیزین بو سؤزونوز تأسسوفلندیریجی‌دیر.
ــ نه یازیق/نه یازیق کی، دوستاق اوْلونان شخص‌لر محبسده‌یکن…
باجاردیقجا سون واریانتی ایشلتمه‌لیییک.

”تأسف‌ ائدیجی“ سؤزو اولدوقجا تأسسوف دوْغورور، یئری گلدیکده اوْنو اونودوب، ”نه یازیق کی“ و ”نه یازیق“ کیمی قارشیلیق‌لاری قوللانماق یئرینه دوشردی.

گؤروندویو کیمی ”تأسف“ سؤزونو تام فونئتیک یازمیشام: تأسسوف.

شعر | ائمیلی برونته | ایواز طاها

منیم‌له یورو،
اولا بیلسین کولک
داها بیزیم اوچون بئله‌جه أسمه‌سین.

اولا بیلسین آرتیق
اولدوزلار بیزیم اوچون بئله‌جه
سایریشماسین.

منیم‌له گل،
پاییزدان اؤنجه،
قان دنیزلری
بیزی آییرمازدان اؤنجه،
و سن سئوگینی اؤز اوره‌یینده اوچوروب داغیتمادان،
من ایسه اؤز اوره‌ییمده…

آیا فوتبال زیبا نمی‌تواند تنها خودش باشد؟ |#ایواز_طاها

بازی زیبای کرواسی-روسیه برایم یک بازی خنثای فوتبال نبود، چیزی آمیخته به احساس، ایدئولوژی و سیاست بود. از حذف برزیل ناراحت شده بودم اما این نخستین مسابقه‌ای بود که هیجان را بر وجودم مستولی کرد و نفسم را به شماره انداخت.

بازیکنان و تماشاگران روس و کروات فرفی برایم ندارند. هر دو طرف همنوعان من‌اند. اما در زیباترین مسابقه‌ی جام جهانی 2018 آرزوی باخت روسیه را داشتم. این تسلی کوچکی بود برای استیصال در برابر یک گروه مافیایی در کرملین. گروهی که چچن را به خاک و خون کشید، ضمانت تداوم اشغال قره‌باغ را فراهم آورد، با یک پروژه‌ی منسوخ اتمی در بوشهر پول نفت خوزستان را به یغما برد، و از سوریه سرزمینی سوخته به جای گذاشت. همین چند روز پیش بود که جنگنده‌های پوتین با ششصد سورتی پرواز آخرین کورسوی آرزوهای مردم سوریه را که نخستین بار بر زبان دانش‌آموزان درعا جاری شده بود، به حرمان تبدیل کردند.

روس‌ها هم مثل هر ملتی حق شادی و پیروزی دارند. اما باخت روسیه از این جهت مهم بود که امکان مانور ملت‌پرستانه‌ی دیگری را از پوتین گرفت. از این رو، هم رقص کوتاه رئیس جمهوری زیبای کرواسی مایه‌‌ی فرح شد و هم چهره‌ی درهم‌کشیده‌ی پنهان پوتین احتمالا تبسمی بر لبان عمران سوری نشاند. کودک خردسالی که چندی پیش از زیر آوار جنایت اسد بیرون کشیده شد.

آرزوی من آرزوی محالی است. فوتبال زیبا نمی‌تواند تنها خودش باشد. مثلن تراکتور تنها تیم فوتبال نیست. تراکتور منزلت فعلی خود را مدیون جایگاهی است که در عرصه‌ی نمادین اشغال کرده است. این امر در علم، هنر و سیاست هم صادق است. علم بر مبانیِ غیرعلمی متکی است، فرم در هنر محتاج پسمانده‌ی مضمون است، و دموکراسی نمی‌تواند صرفا به شهروندی که از همه‌ی تعین‌های جنسی، اتنیکی، دینی و طبقاتی‌اش عاری شده متکی باشد. هر چیزی معنای خود را از آنچه نیست کسب می‌کند.

 

فعالان ملی را آزاد کنید! | ایواز طاها

رخدادی نظم جاری امور را برآشفته است.

فرزندان آذربایجان برای گرامی‌داشت زادروز بابک خرم‌دین به گونه‌ی مسالمت‌آمیز و بدون ایجاد مزاحمتی برای شهروندان در قلعه‌ی بابک گرد می‌آیند. ولی حکومت معلوم نیست با استناد به چه قانونی شماری زیادی از آنان را زندانی می‌کند. گویا مردمان این کشور تنها برای تأیید حکومت می‌توانند گردهم آیند، اردوکشی خیابانی کنند، و شعار دهند.

دولت روحانی که در آستانه‌ی انتخابات با حرارت از حقوق شهروندی می‌گفت، حالا مسئولان ریز و درشت محلی‌اش خود عاملان فشار بر فعالان ملی شده‌اند و نمایندگان مجلسی که علی القاعده باید عصاره‌ی ملت باشند، روزه‌ی سکوت گرفته‌اند.

رسانه‌ی خودخوانده‌ی ملی که سالروز مرگ یک شهروند آمریکایی در دالاس را هم گرامی ‌می‌دارد، و یا درباره‌ی مواخذه‌ی یک گوینده تلویزیون در عربستان سعودی سوگواری می‌کند، در این گونه حوادث سکوت پیشه کرده و یا با دهانی آلوده، به قضاوت محبوسان نشسته است.

اینها همه قابل درک است. اما آنچه قابل درک نیست رفتار بخش عظیمی از روشنفکران تمرکزگرا است. اینان بیشتر در دلِ نظمِ مستقر به نقد می‌پردازند و از فاصله‌ای امن نقش اپوزسیون را بازی‌ می‌‌کنند. از این رو معمولن از کنار رخدادهایی که قابل هضم در گفتمان هژمونیک نیست، بی‌اعتنا می‌گذرند. رخدادهای مورد نظر اینان اغلب خنثاست و چندان در دوردست‌ها قرار دارد که دامن پاک تئوریک‌شان به هیچ عمل دردسرآفرینی آلوده نمی‌شود.

وتوی پی‌در‌پی روس‌ها بهانه‌ای به دست غرب داد تا بی‌عملی فاجعه‌بار خود در برابر دیکتاتوریِ موروثیِ تک‌حزبیِ اسد را توجیه کند و وجدان جمعی خود را آسوده. بر همین منوال، نهاد قدرت با تولید برچسب‌های اتهام‌آور بهانه به دست نخبگان، روشنفکران و فعالان حقوق‌بشری می‌دهد تا بی‌هیچ احساس شرمی ردای بی‌عملی بپوشند. برچسب پان‌ترکیسم یکی از اینهاست. عالمانی هستند که در ساحت تفکر وقتی با اصطلاح ”ذات‌‌گرایی“ مواجه می‌شوند با چندش و دستپاچگی، از چنین نگرش منسوخ و استبدادآفرینی تبرا می‌جویند. اما همین عالمان وقتی با غیریت‌هایی مواجه می‌شوند که بودنشان شکافی در دل نظم موجود می‌افکند، سراسیمه به برچسب‌های ذات‌گرایانه‌‌ پناه می‌برند.

تو گویی همینکه اینان کسی را پان‌ترکیست، تجزیه‌طلب و یا فتنه‌گر بخوانند، بی‌درنگ مجموعه‌ای از معانی دلخواه بر آن متهم بار می‌شود. این درسی است که به رغمِ مخالف‌خوانی‌هایِ صوریشان از نهاد قدرت فراگرفته‌اند. همینکه نهاد قدرت برچسبی چون فتنه‌گر، منافق، ضدانقلاب و پان‌تورکیست را به کار می‌برد، گمان می‌کند که آن اصطلاحات بی‌درنگ از خوشه‌ی‌ معانی موردنظرش گرانبار می‌شوند. یعنی اگر سه میلیون نفر از مردم پایتخت در سکوت و آرامش به احتمال تقلب در آرایشان اعتراض کنند، با یک نظر نهاد قدرت در چشم‌به‌هم‌زدنی همه فتنه‌گر می‌شوند. و یا آنکس که ضدانقلاب نامیده می‌شود به دلیل تقابل با ذات پاک موجودی به نام انقلاب، بی‌درنگ آکنده از شرارت می‌شود و اردوگاه خیر می‌تواند وی را حذف و طرد کند. ذاتی بودن خیر در اردودگاهِ حاکمِ خاصیت اعجازآمیز دارد. اعجاز این است: به رغم عقب‌ماندگی اقتصادی، وجود فساد گسترده، بحران محیط‌زیستی، پربودن زندان‌ها از محبوسان عقیدتی، کشتار سال 67، سیاست‌های اشتباه دوران جنگ، تحمیل نامزدهای خاص برمردم تحت عنوان نظارت استصوابی، و مسدود بودن مجاری گردش ثروت و قدرت حتا گَردی از پلیدی نیز بر آن ذات پاک نمی‌نشیند. غافل از اینکه درهمه‌ی این احوال صرفا یک نامگذاری درجریان است و ذاتی خارج از کلمات وجود ندارد.

انبوهی از شهروندان مطالباتی دارند که همه‌‌شان را می‌‌توان در ذیل عدالت و آزادی گنجاند. مطالبات روشن و ساده‌ای چون آزادی بیان، آموزش به زبان مادری، امکان انتخابِ پوشش و سبکِ زندگی، حق تفکر بر اساس خاطره‌ی جمعی، و تکریم شاعران و عالمان خود. مثلن می‌خواهند در کنار بیدل دهلوی و ابن‌عربیِ اندلسی در کتاب‌‌های درسی با آثار عمادالدین نسیمی تبریزی یا شیروانی و میرزا معجز شبستری نیز مواجه شوند. جواب صاحبان قدرت مشخص است. روشنفکران مرکزگرا که جایگاه معنا و داوری را در اختیار دارند و حکومتِ اقتدارطلب که به قوه‌ی قهریه متکی است برچسب مُندرسی چون پان‌ترکیسم را بر دهان یکدیگر ‌می‌گذارند تا بخشی از مردمان را با آن بنامند تا آن مطالبات لجن‌مال شوند. با این گمان که نفس همین نامیدن بر محکومیت فعالان ملی کفایت ‌می‌کند. این گمان به رغم تکرار سرسام‌آورش مضحک و غیرخردمندانه است.

اگر روشنفکران تمرکزگرا ملتفت نشوند که دیگر با برچسب‌های مهیب نمی‌توان مطالبات ساده‌ را از ذهن‌ها زدود، به زودی راه برای نابودی کلیتی بازخواهد شد که آنان در پی حفظ‌اش هستند.

جاودانگی محتاج زمانمندی است | ایواز طاها

فیلم ”بهشت بر فراز برلین“ و یا ”زیر آسمان برلین“ ویم وندرس به کمک هانرى آلکان فیلمبردار افسانه اى در سال 1987 به روی پرده رفته است. در فیلم فرشته‌ای را به تصویر کشیده‌اند که خودخواسته از جاودانگی امتناع می‌کند. به رغم دیالوگ‌های طولانی و پرتکلف، منتقدین بسیارى همچون دنیس هاپر ویژگى‌هاى بصرى فوق‌العاده‌اش را مى‌ستایند. یکی از منتقدان پس از دیدن نسخه‌ی انگلیسی با نام «بال‌های شوق» Wings of Desire، می‌گوید: «این فیلم اثرى جاودان و فناناپذیر است».

هرچند که در سناریوی مطول فیلم از اشعار شاعر آلمانى راینر ماریا ریلکه الهام گرفته‌اند، لیکن آنجا که سخن از تمایل به امتناع از جاودانگی است بی‌درنگ سورن کی‌یرکگور، فیلسوف پارسا و اندوهناک دانمارکی، به یاد می‌افتد. کی‌یرکگور برخلاف تصور همیشگی که گمان می‌شد زمانمندی‌ها در متن ابدیت معنا می‌یابند و از ابدیت نیرو می‌‌گیرند، به راه خلاف رفت. به نظر او این جاودانگی است که محتاج زمانمندی است. در دیرپایی سترون یک فرشته، حتا توان جابجاکردن یک سکه پنج پنی نیز مقدر نیست. و بشر با معاوضه‌ی زوال و مرگ با جاودانگی و ابدیت، توانِ تغییردادن و تغییریافتن را پیدا کرد. این امر انعکاس مهیبی در فیلم ویم وندرس یافته است.

این موضوع در متن ترکی تحت عنوان ”أبدیيت زاماندان آسیلی‌دير“ به اختصار بررسی شده است.

 

أبدیيت زاماندان آسیلی‌دير | ایواز طاها

ويم وندرس‌ین ”برلین اوزه‌رینده‌ جننت“ فیلمیندن ایلهام آلاراق

 

هر دَييشيک‌ليک بير آدديم بيزي اؤلومه ياخينلاشديرير. اؤلمزليک آنجاق دَييشمز عالَم‌لره، دويولماز [غيرمحسوس] وارليق‌لارا خاص‌دير. اؤلمزليک ايسته‌ييرسن‌سه، دورغونلوق، ائتکي‌سيزليک، و گوجسوزلويو ده قبول ائتمه‌لیسن. بشر بونو ايسته‌مير. بشر باجارديقجا گوٍج‌لو اوْلماغا جان آتیر. مَلَک بئش‌تومنلیک سیککه‌نی يئردن قالديرا بيلمير، چونکي أبدي‌دير. آمما بشر گوٍج‌لودور، چونکي اؤله‌زي‌دير، محسوس عالمده دييشه‌رک ياشايير. اؤلوم اوْلماسايدي أبدیيت داريخديريجي دوزنلییه چئوریله‌جکدی. عرب يئني شعري‌نين آناسي ساييلان نازک‌ الملائکه‌نين غريبه بير ميصراعسي وار: في صمْت الأبدِ القاسي حيثُ الموتُ دواءْ [أبدیيتين داش‌اوره‌ک سوسغونلوغوندا اؤلوم درمان‌دير].

بشر دئوریم‌لره، ايره‌لي‌له‌ييشه، دييشيم‌لره دوْغما [ذاتي] وورغون‌دور. آيزاک آسيمووون بير روْماني وار “ايکي يوز ايلليک اينسان” آديندا. بير روْبوت دييشيم و اؤلوم عشقينده، اؤز داخيلي قورولوشونا أل آپارير. تئل‌لرینی [سیم‌لريني]، سينير [عصب] و عضله شبکه‌لرینی دَييشير. بير چوْخ بؤلمه‌‌جيک‌لريني أته قانا گتيرير. روْبوت اؤلومدن محروم‌دور، اؤلومو اؤزله‌ییر. اؤلوم‌له ماراقلانان روْبوت، اينسان اؤزه‌لليک‌لري قازانماق اوچون اؤزونو دَييشديريب، گليشديرمه‌يه چاليشير. سوْنرا اينسان کيمي اؤلور.

تکجه أبدي ياشاميش بير وارليق، أبدي ياشاماقدان بئزيکه‌رک، اؤلومون جذبه‌سيني آنلايا بيلر. تکجه نئچه مين ايل دورغون دورومدا ياشاميش توْپلوم، گؤز قاماشديريجي اينکشافين لذتيني دادا بيلر. تکجه يوز ايل‌لر بوْيو يازيچي حؤکمرانليغيني تک‌آنلاملي متن‌لرين اوٍزه‌رينده حيس ائتميش اوْخوجو، يازيچي‌نين اؤلومونو توْي‌بايرام‌لا قارشيلايا بيلر.

ويم وندرسين بیر فیلمی وار «بئرلين اوزه‌رينده جننت»* آدیندا. فيلم، اينسانين پست‌مدرن دورومو سيناقدان کئچيرمه هوسيني آيدينجا آچيقلايير. دوْغرودور وئندئرس اوْ فيلمي باشقا آماج اوچون چکميشدير، آمما سؤيله‌ديييم سوْنوجو دا اوْندان چيخارماق اولار. مايکئل بيشوْف فيلم حاققيندا دئيير: «بيرگون مَلَک‌لرين بيري گؤزله‌نيلمزجه‌سينه ملک اوْلماقدان واز کچیر. بو اؤزلويونده اينسانين مئتافيزيک فلسفه‌سيندن اوز دؤنده‌رمه‌سينه بنزه‌يير. آدي چکيلن مَلَکين زاواللي [فناپذير] عالمه سوْخولماسي ايله، اؤلمز مابعدالطبيعه دونياسي قاپانير. ملک جننتدن قوپاراق، بيزيم قالاباليق ياشاييشيميزا آياق باسير. اوْ اؤز آبسترکت [انتزاعي] وارليغيني بوراخير، مادي دونيانين سوْيوق قيشيندا بير فينجان قهوه‌ني ألينه آلماغين لذتيني دادير». ديري اوْلماغين لذتي اؤلمزليکده دئييل، اؤلمه‌يين قاچيلمازليغيندادير. ملک‌لرله موقاييسه‌ده، مادي و محسوس عالمده ياشاماق تجروبه‌سي اينسانا اؤزگودور. بو تجروبه ألبته اؤده‌نيش‌سيز دئييل. بئله بير گؤزه‌ل تجروبه‌نين قارشیلیغی اؤلوم‌دور.

بشر هميشه أبدیيتين حسرتينده ياشاييب، ظلمات اؤلکه‌سينده ديريليک سويونو آختاريب. بشر هميشه «أبديیت»ين «دييشکن‌ليک»دن يوخاري مرتبه‌ده اوْتوردوغونو گومان ائديب. آمما کؤکونه باخاندا بونون عکسي داها ماراق‌لي‌دير: دييشکن‌لييين أبدیيتدن داها اوستون اوْلماسي. أبدیيت اؤزونو گؤسترمک اوچون زامانا سيغينير.

هميشه گومان ائديليردي زامان أبديیته باغلي‌دير. أبديیت زاماندان اوجاليق‌لاردا دايانيردي. چونکي أبدیيتده دييشمزليک، اؤلمزليک واريدي، زاماندا ايسه دييشکن‌ليک، اؤله‌زي‌ليک. آمما دانیمارکالی غملی فیلوسوف سورئن کیئرکئگوْر بونون عکسيني کشف ائدير. أبديیت اؤزونو گؤسترمک اوچون زاماندان آسیلی‌دير. شئللينگـه گؤره ده تانری‌نین عيسا ووجودوندا تجسد تاپماسي، اينسانا وئريلن نعمت دئييلدي. تانري اينسان طرفيندن تانينماسايدي اؤز گوج‌لريني قوه‌دن فعله چاتديرا بيلمه‌يه‌جکدي. ايسلامدا دا بونا اوْخشار بير آنلاييش وار: خَلَقتُ الانسانَ لِکَي تُعرَف [اؤزومو تانيتماق اوچون ياراتديم اينساني].

_____
* 1987-جی ایلده چکیلمیش فیلمین اصل آدی «برلین اوزه‌رینده جننت‌لر»دیر، ایستانبول تورکجه‌سینده ایسته Berlin Üzerinde Gökyüzü. فیلمدن فارسجادا ”زیر آسمان برلین“ و ”پرواز فرشتگان بر فراز برلین“ کیمی آد چکیلیر. ویم وندرس‌ین Wim Wenders فیلمی‌نین اینگیلیسجه ائکرانی ”جوشقونون قانادلاری“ Wings of Desire باشلیغینی داشیییر.
هالیوود دوخسان سککینجی ایلده فیلمی یئنیدن چکه‌رک، همیشه‌کی کیمی، اوْنون فلسفی مضمونونو هئچه ائندیردی.

قایناق: ایواز طاها، ”شعر وارلیغین ائوی‌دیر“ کیتابی.

نئجه یازاق: ترجومه اؤرنه‌یی | ایواز طاها

هر بیر متنین ترجومه‌سینده قاورام‌لاری اوْلدوغو کیمی باشقا دیله داشیمالیییق. آنجاق حرفی [لفظی] ترجومه‌دن اوزاق گزمه‌لییک. ألبته نادیر حال‌لاردا حرفی ترجومه یئرینه دوشور. اؤرنه‌یین، فارسجا ”سرمایه“ سؤزو، عربجه ”رأس المال“ین حرفی ترجومه‌سی‌دیر. باخمایاراق کی، هر ایکیسی capital سؤزونون غئیردقیق قارشیلیغی‌ [معادلی]دیر. بیزده‌کی ”یاتیریم“ سؤزو آنلام باخیمیندان بونلارین هر ایکیسیندن ده capital تئرمینینه یاخیندیر.

آنجاق حرفی ترجومه چوْخ واخت گولونج و چیرکین آلینیر. مثلن ”بید مجنون“ ترکیبی بیزده ”دلی سؤیود“ دئییل، ”سالخیم سؤیود“ کیمی سسلنمه‌‌لی‌، ”بیماری مسری“ ایسته ”یوْلوخوجو خسته‌لیک“ کیمی چئوریلمه‌لی‌دیر. بونلاری نظرده آلاراق نئچه آی اؤنجه وئردیییم قیسا بیر خبرین ایکی دیلده چئوریسینی درج ائدیرم. خبر، عینی قاوارمی فرقلی سؤزجوک‌لر و جومله قورولوش‌لاری ایله چاتدیریر:

ــ قازاخیستانلی آکتریسا “سامال ایسلیاموْوا” کن فئستیوالی‌نین أن یاخشی قادین اوْیونچو اؤدولونو قازاندی. اوْینادیغی فیلمین آدی “آیکا”دیر.

ــ‌ فستیوال کن جایزه بهترین نقش زن را به خاطر بازی در فیلم آیکا به ”سامال ایسلیامووا“ هنرپیشه‌ی قزاقستانی اهدا کرد.

 

رادیکال دیلک‌لر | ایواز طاها

 

 

سیزلر اوچون دیلک‌لریم وار،
آیدان آری، سودان دورو:

*
گله‌جک یولونوز هامار،
گؤزلرینیز ایشیقلی،
وجودونوز ساغلام،
ایش‌لرینیز اوغورلو،
یاشامینیز موتلو،
کؤنول‌لرینیز گول‌تکین اولسون.

*
وارلیغینیز آنلاملیغا،
یاشیللیغا،
اوسساللیغا،
اینسانلیغا تام بویانسین.
بیلگی گلسین؛
منلی، سنلی اوغوز نسلی بیلیملنسین؛
خورافه‌لر یوخا چیخسین؛
سؤیلنتی‌لر،
جفنگیات،
آغ یالان‌لار بایرام تونقالیندا آلوولانسین.
دوشونجه‌میز لیللنمه‌سین؛
دیلیمیز اوخول‌لاردا دیل آچیب، دیللنسین؛
اؤزگورلوک قاناد آچسین؛
برابرلیک ایشیق ساچسین.

*
گون گلسین،
آماج‌لار آراج‌لارا قوربانلیق گئتمه‌سین ؛
یاشام “اولو قاورام‌لار”ا یئنیلمه‌سین؛
چالیشان أل‌لرله،
دانیشان دیل‌لرله،
دوشونن بئیین‌لرله،
وارلی- یوخسول ایکیلییی
سیلکه‌لنسین؛
اوجقار- اورتا چلیشکیسی چیچکلنسین،
قابار أللی یوخسول اینسان دیله گلسین،
گوج قارانسین، بیلینجلنسین، زنگینلشسین،
گئریلیک دئوریلسین؛
دولانسین توپلومون دامارلارینی اینکیشاف قانی؛
آدلاسین اینسان‌لار
اؤلولر گله‌نه‌ییندن دیری‌لر گله‌جه‌یینه.

*
گون گلسین
کور نیفرته قلم چکک
دوشمنچیلیک دویغوسوندان
آخماقلیق‌لار اویغوسوندان
منجیللیک‌لر باسقیسیندان قورتولوب دا
تاپیناراق حقیقتین اوجاغینا،
ظولمو داناق
دیره‌نیشچیل سیاستی موتلولوغون یولو ساناق.

*
او گون گلیرسه
آغری‌لار، آجی‌لا‌‌ر اوغورا چئوریله‌جک،
آلچاقلیق‌لار ایسه اونورا.
او گون گلسین
بوتونچولوک خولیالاری اونودولسون،
پلورالیسم ایشیغیندا
توپلوم، چات‌لاریندان نفس آلسین.

*
گون گلسین
قانداشلیقدان یوردداشلیغا
آیری‌سئچکی‌لیکدن یولداشلیغا
سارسینتیدان اؤزنه‌لییه،
دوگماتیزمدن دؤزوملولویه
گؤرکمدن گئرچه‌یه
اوخلوسدان اولوسا،
میتوسدان لوگوسا
ناغیلدان عاغیلا
ساواشدان باریشا
یاریشا یاریشا کئچه‌ک.

*
گون گلسین
ساندیغین یوخ، یاندیغین سئوگی بوللوغوندا
أخلاقا گره‌ک قالماسین؛
یاسالار یئنیدن یازیلسین؛
اینسان‌سئومز یاساق‌لار قالدیریلسین؛
دئسپوتیزم دیز چؤکسون؛
زوپالاردانسا دوشونجه‌لر چارپیشسین؛
یولازشما اورتامیندا
أیری أل‌لر قورولوشو چات گؤتورسون،
ایری قودرت آنلاییشی داشا دییب پارچالانسین؛
دؤولت اولسون اؤزگورلویون، ائشیتلییین داشییجیسی،
کوتله‌لرین آلچاق‌کؤنول قوللوقچوسو.
گون گلسین، مؤجود دوروم چالخالانسین،
رادیکال دئموکراتییا بایراغی
ساعات قاباغیندا دالغالانسین.

*
بیر دیله‌ییم ده دیلک‌لر باره‌سینده‌دیر
سئویملی شاعیر دیلیندن:
«توکنمز رؤیالار دیله‌ییرم سیزه
و بیر نئچه‌سی چین اولاجاق چیلغین آرزیلار.
سیزه سئومک ایسته‌دییینیزی سئومه‌یی دیله‌ییرم
اونوتومالی اولدوقلارینیزی اونوتماغی
سیزه چیلغینلیق، دینجلیک، باریش دیله‌ییرم.
سیزه قوش‌لارین ماهنیسیلا
اوشاق‌لارین گولوشلریله اویانماغی دیله‌ییرم.
سیزه سارسیلمادان دایانماغی
دیله‌ییرم
بو زامانین دورغونلوندا، قایغیسیزلیغیندا،
اؤزونوز کیمی، اؤزونوز کیمی اولماغینیزی دیله‌ییرم.»

*
زامان بوروندوسه دییشیم اراده‌سینه،
تیکانللی مفتیل‌لر نه‌یه‌سه یاراماز،
دوغویا باخ!
سئوگی آیه‌سی اوره‌یه قوندو.

___
15مارت 2017
سون رئداکته 18 مارت 2018

ایواز طاهانین “سیمگه‌سل دونیا/جهان نمادین” باشلیقلی چیخیشی

اسفند آیی‌نین 6-سیندا شهید مدنی آذربایجان بیلیم یوردوندا آنا دیلی گونو موناسیبتی ایله مراسیم کئچیریلدی. بو مراسیمده ایواز طاها “سیمگه‌سل دونیا/جهان نمادین” باشلیغی آلتدا چیخیش ائتدی.

طاهانین نظرینجه اسکی فلسفه‌ده گئرچکلیک و دوشونجه‌نین (ذهنین و دونیانین) ایلگی‌لری موباحیثه موضوعسودور، آمما ایییرمینجی عصردن دیل ده دؤره‌یه‌یه گیریر و بیر D اوچلویو یارانیر: “دیل، دوشونجه و دونیا”. بو یؤنه‌لیش فرگه‌دن باشلایاراق ویتگئنیشتایندا زیروه‌یه قالخیر. سونرا آنالیتیک فلسفه‌ده، دیلچیلیک‌ده، پسیخولوگییادا، قورولوشچولوق و پست‌قورولوشچولوقدا او قدر وسعت آلیر کی، 20-جی یوزایللییی “دیل عصری” آدلاندیرساق یانیلماریق.

طاها سؤزلری‌نین داوامیندا “دیل دوشونجه و دونیا” قاورام‌لا‌ری‌نین قارشیلیقلی ایلگی‌‌لرینی آراشدیردی، ویتگئنشتاین و ساپیر-وورف فرضیه‌لری اساسیندا بو سوالا جاواب آختاردی: دوشونجه دیلدن اؤنجه گلیر، یوخسا دیل دوشونجه‌دن؟ باشقا سؤزله، دیل دوشونجه‌نین آنلاتیم آراجی‌دیر، یوخسا دوشونجه‌نی فورمالاشدیران دیلین اؤزودور؟

Essensiyalizm və Damğa | Eyvaz Taha

Essensiyalizm və ya özçülük ne deməkdir? Onun totalitarizmlə necə bir ilgisi vadır? Özçülüyə inan şəxs niyə pluralizmə inanan bilməz? Damğa və ya yarlıq nə deməkdir? Damğa hansısa bilgini ehtiva edir, yoxsa güc strukturlarının bəlli bir kəlməyə yüklədikləri məna salxımıdır?

Eyvaz Taha bu suallara cavab verir.

“confirmation” سؤزونون دوغما قارشیلیغی

آزردیکت سایتیندا “confirmation” سؤزونون دوغما قارشیلیغینی آختاردیم. بیر چوخ دیل‌لردن دؤغمالاشمیش کلمه گلدی اما دوغما دیل‌دن یادلاشدیریلمیش هئچ بیر سؤز گلمه‌دی:

اساس

ثبوت

فاکت

دلیل

تصدیق ائتمه

راتیفیکاسیا ائدیلمه

تصدیقلنمه

تصدیقلمه

تصدیق

سؤزجویون آنلام‌لاری سیراسیندا هئچ اولماسا بون‌لار دا گله بیلردی:

دوغرولاما

دوغرولانما

ساغلاملاشدیرما

وورغولاما

وورغولانما

اونایلاما

دیلده باشقا دیل‌لرله مدنی موبادیله‌یه قارشی دئییلم، یابانچی سؤزلرین آنارخیزمینه قارشییام. چونکی دیلین بو قدر جالاق‌لیغی دوشونجه‌نین چیخیلماز یولدا قالدیغی‌نین گؤستریجیسی‌دیر. آذربایجاندا تفککور یوخلوغونون، ائله‌جه ده آلغی‌نین اولغویا اوستونلویونون بیر ندنینی ده بوندا آختارمالیییق.

İnadla yabançılaşdırma | Eyvaz TAHA

Azerdict saytında “confirmation” sözünün doğma qarşlığını axtardım. Bir çox dillərdən döğmalaşmış kəlmə gəldi amma doğma dildən yadlaşdırılmış heç bir söz gəlmədi:

confirmation: əsas
confirmation: sübut
confirmation: fakt
confirmation: dəlil
confirmation: təsdiq etmə
confirmation: ratifikasiya edilmə
confirmation: təsdiqlənmə
confirmation: təsdiqləmə
confirmation: təsdiq

Sözcüyün anlamları sırasında heç olmasa bunlar da gələ bilərdi:
doğrulama
doğrulanma
sağlamlaşdırma
vurğulama
vurğulanma
onaylama

Dildə başqa dillərlə mədəni mübadiləyə qarşı deyiləm, yabançı sözlərin anarxızminə qarşıyam. Çünki dilin bu qədər calaqlığı düşüncənin çıxılmaz yolda qaldığının göstəricisidir. Azərbaycanda təfəkkür yoxluğunun, eləcə də alğının olğuya üstünlüyünün bir nədənini də bunda axtarmalıyıq. Görən bu yabançılaşdırmanın arxasında inadla dayananlar kimlərdir?

 

شعر | خسرو گلسرخی | ایواز طاها

منیم لیلام
همیشه
پنجره آرخاسیندا یوخویا دالیر
دان سؤکولرکن
قولسوز گله‌جه‌ییمی
یاخشی آنلاییر، آنجاق
منده آرتیق
پنجره‌نی آچماغا
بیر گوج یوخ.

__________

لیلای من
همیشه
پشت پنجره می‌خوابد
و خوب می‌داند
که من سپیده‌دمان
بدونِ دست می‌آیم
و یارای گشودن پنجره
با من نیست.

اعتذار محقق داماد از خشونت مقدس | ایواز طاها

مصطفی محقق داماد از نخستین استادانم در فلسفه است. من از همان آغاز احساس دوگانه ای درباره‌اش داشتم: شخصیت سیاسی‌اش مرا می‌راند، اما تسلطش به ساحت علمی خودش شیفته‌ام می‌کرد. با اينهمه، رئیس اسبق سازمان بازرسی کل کشور به مرور رویکردی دموکراتیک یافت و در سیمایی انساندوستانه و اخلاق‌مدارانه در عرصه‌ی اجتماع ظاهر شد. وی از سیاستی که رفته رفته ماهیت متغلبانه یافته و از اخلاق تهی گشته بود، کناره گرفت. رندان حق‌پرست هرچه با ریاکاریشان عمل و آرمان را تهی از ارزش کردند، استاد محقق داماد همپای فاصله گرفتن از گذشته‌اش بیشتر به دامن ارزش‌های انسانی آویخت. وی اینک به شیوه‌ای که نشانه‌ی سلامت نفس است، زبان به اعتذار گشوده است. وی در هشتمین همایش سلامت روان و رسانه با موضوع خشونت اعلام می‌کند که: “من به‌عنوان یک روحانی نسبتا سالخورده، از همه‌ی ملت ایران عذرخواهی می‌کنم. ما نتوانستیم اخلاق اسلامی را ارتقا ببخشیم و نسل امروز را مهربان و رحیم و بدون خشونت تربیت کنیم.”

به گمان آقای محقق داماد، «سیاه‌ترین و دشوارترین خشونت، خشونت‌های ناشی از انگیزه‌های قدسی و دینی است. یعنی به نام خدا، آدم‌کشی کردن و برده‌سازی کردن و سر بریدن و به نام خدا اسیر و ویران کردن. تمام جنگ‌های تاریخ ناشی از خشونت بوده. هیچ خشونتی هم به تلخی خشونت مقدس نیست. ما نمونه‌های آن را در قرون وسطی دیده‌ایم که به نام خدا و دین چه کردند و متأسفانه هنوز هم ادامه دارد.»

شاه، خرافه و جایگاه خالی دموکراسی | ایواز طاها

رضا پهلوی چندی پیش در سالگرد 21 آذر به جای آنکه از جنایت کتابسوزان در آذر 1326 متأسف باشد، باز هم به گفتمان منسوخ نجات آذربایجان توسط پدر تاجدارش چنگ زد. اینجا البته موضوع بحث چیز دیگری است.

وی مثل همیشه از فضل پدر گفت. گرچه بخشی از ادعاها بی‌وجه نبود، اما شاهزاده چیزی را فراموش کرد که به گفتمان خشونت مشروعیت بخشید: خودکامگی. وی از یاد برد که در فضای اختناق تنها چریک می‌توانست سخن بگوید، آنهم به قیمت فداکردن خود و یا مرگ دیگری. راه دیگری وجود نداشت. پدیده‌ی چریک، به عنوان محصول واکنشی همین گفتمان، دیگر نمی‌توانست به جایگاه خالی دموکراسی بیاندیشد. یعنی دغدغه‌ی او دموکراسی و یافتن پاسخی برای سوال “چگونه باید حکومت کرد” نبود. او از طریق دلبستگی به اصل “چه کس باید حکومت کند”، می‌خواست شاه را به‌زیر کشد و خود در جایش بنشیند. حال آنکه خود آن جایگاه به عنوان سمبل تمرکز قدرت و ثروت هسته‌ی مشکل بود. در دموکراسی‌ها هیچ‌کس حق ذاتی و دائمی برای اشغال آن جایگاه ندارد. اما آن جایگاه به صورت دست‌نخورده دوباره پُرشد تا شاه و چریک به اولین قربانیان همین دست‌نخوردگی تبدیل شوند.

در این تداوم موقت تاریخی جای شگفتی ندارد که شاهنشاه آریامهر در خرافه‌پرستی نیز به رقیبانش بی‌شباهت نبود.

مسعود بهنود نمونه‌ای از این خرافه‌پرستی را به نقل از اوریانا فالاچی نقل کرده است:

محمدرضا پهلوی: یک شاه وقتی برای کارهايی که انجام می‌دهد و چيزهايی که می‌گويد مجبور است به کسی اعتماد نکند، به ناچار تنها خواهد شد، ولی من کاملا تنها نيستم، چون من به وسيله‌ی نيروی ديگری همراهی می‌شوم که ديگران آن را حس نمی‌کنند. همان نيروی مرموز در من، و من همچنين پيام‌هايی نيز دريافت می‌کنم. پيام‌های مذهبی و من خيلی خيلی مذهبی هستم و من به خدا ايمان دارم و هميشه هم گفته‌ام که اگر خدا نبود ما مجبور بوديم که او را خلق کنیم! من واقعا برای بيچاره‌هايی که به خدا ايمان ندارند، متأسفم. شما نمی‌توانيد بدون خدا زندگی کنيد. من با خدا از زمانی که خدا آن روياها را به من داد…

فالاچی: رويا؟ اعلي‌حضرت؟ از چه و از کجا؟

محمدرضا پهلوی: از امامان. آه من متأسفم که شما درباره‌ی آن چيزی نمی‌دانيد… اولين بار من امام‌مان علی را ديدم. يک پيش‌آمدی برای من اتفاق افتاد. از روی سنگی زمين خوردم و او نجاتم داد. او خودش را بين من و سنگ قرار داد. می‌دانم، برای اينکه او را ديدم. شخصی که با من بود او را نديد و هيچکس ديگر هم او را نديد به جز من، برای اين که …می‌ترسم شما حرف‌های مرا نفهميد.

فالاچی: و حقيقتا هم نمی‌فهمم اعلي‌حضرت!

محمدرضا پهلوی: برای اينکه شما ايمان نداريد. شما به خدا ايمان نداريد، شما به من هم ايمان نداريد. خيلی از مردم به آن عقيده ندارند. حتا پدرم هم آن را قبول نداشت. او هيچ‌وقت آن را قبول نکرد. او هميشه در اين مورد می‌خنديد. … من به وسيله‌ی خدا انتخاب شده‌ام که مأموريتی را به پايان برسانم. روياهای من معجزه‌هايی بوده‌اند که کشور را نجات داده‌اند. دوران سلطنت من کشور را نجات بخشيده و اين به خاطر اين بوده که خداوند در کنارم بوده. مقصودم اين‌ است که اين عادلانه نيست که اعتبار تمام کارهايی را که برای ايران کرده‌ام به خودم نسبت دهم. در حقيقت می‌توانستم اين کار را بکنم . ولی نخواستم . برای اين که می‌دانستم که کس ديگری پشتيبان من است و او خدا بود. منظورم را می فهميد؟

فالاچی : نه اعلي‌حضرت!

ایییرمی یانوار، سووئت تابوتونا سون میخ | ایواز طاها

1990-جی ایل یانوارین ایییرمیسینه کئچن گئجه آراز رادیوسوندان قارا خبرلر گلمه‌یه باشلادی. باکی اشغالینا دیره نه رک شهید دوشموش اینسانلار باره ده خبرلر دمیر سرحدلری نئجه آشیردی؟ سووئت [شوروی] قوشون‌لاری باکیداکی اؤتوروجولری [فرستنده لری] سوسدورسالار دا، خبرلری شوشاداکی اؤتوروجولردن دینله‌ییردیم؛ آغیر نویزلار ایچینده. باشقا بیر قایناق، وئرلیش‌لرینی مونخندن یایان آزادلیق رادیوسو ایدی. بو رادیو ساواش آلانینا سوروکلنمیش اهالیسی‌نین دانیشان دیلینه چئوریلمیشدی. هر ایکی رادیودا آرا-سیرا قیسا خبرلرآردینجا کامیل جلیل اووون گابویو تام بیر ماتم هاواسی یاراتمیشدی. بو، تاریخی فاجیعه نین موسیقی دیلینه یانسیماسی ایدی.

ایییرمی یانوار فاجیعه‌سی‌نین خبرینی اولوس‌لار آراسی ایجتیماعیتا چاتدیرماقدا ایکی نفر بؤیوک رول اوینادی: رضا دقتی و میرزه خزر. آدلیم فتوآپاراتچی رضا دقتی، قاچاق یول‌لارلا اؤزونو باکییا چاتدیریب اولایلارین جانلی شاهیدی اولموشدو. اؤزگورلوک دیله‌یی ایله مئیدان‌لارا آخیشمیش آذربایجان خالقی پروسترویکا قاتاری آلتیندا أزیلمکده ایدی. تبریز کؤکنلی صنعتکار ایسه گورباچوفون وحشیلیک بلگه‌لرینی دمیر مفتیل‌لر آرخاسینا اؤتورمه‌یی باجارمیشدی. میرزه خزر آزادلیق رادیوسوندان اولای‌لارا آیدینلیق گتیره رک شرق دوشرگه‌سی‌نین تبلیغات ماشینینا تک‌باشینا مئیدان اوخویوردو. بو آذربایجان تورک خالقی‌نین کیمسه‌سیزلییینده بؤیوک بیر اووونج ایدی. ۱۹۸۷-دن باشلایاراق سووئت پارازیت سیستمی‌نین سیرادان چیخماسی ایله میرزه آزاد مئدیانین سیمگه‌سینه چئوریلمیشدی. یئرسیز دئییلدی کی، آزادلیق رادیوسونون سسی بوتون شهری بوروموشدو.

سون نفس‌لرینی چکن سووئت ایمپراتورلوغو گؤزل باکی‌نی تانکلارلا آیاقلاییب کئچمکده ایدی. کرملین‌له اؤلوم-دیریم آلیش-وئریشینه قاتلاشمیش باتی ایسه سوسموشدو. ایسلام امتی قایغی‌کئشلییی آدینا “فلسطین، فلسطین” دئیه باغیران مقدس رژیم ده یئنی بؤیوک قارداش احترامینا قیرغینا گؤز یومموشدو. بو سوسقونلوغون سونرالار چچن موسلمان خالقی محو ائدیلرکن یئنیدن حؤکم سورمه‌سی، بیر مسئله‌نی آیدینلاشدیردی: مسئله فلسطین خالقی‌نین چکدییی عذاب‌لارا آجیماق دئییل، سیاسی قازانج آختارماقدیر. آرتیق “نه شرقی، نه غربی” شعارینین آنلامسیز سؤزجوک‌لر ییغینیندان باشقا بیر شئی اولمادیغی گؤز قاباغیندا ایدی. بو آنلامسیزلیق ارمنی‌لرین قاراباغدا و چین حؤکومتی‌نین سینجان بؤلگه‌سینده تؤره‌تدیکلری قیرغین زامانی بیرداها تصدیقلندی.

۹۱-جی ایلین یاییندا باش وئرمیش چئوریلیش [کودتا] سووئت تابوتونا سون میخی چالدی. ادعا ائدیلیردی کی، راحل امام سووئت‌لر بیرلییی‌نین چؤکمه‌سینی اؤندن گؤرموشدو. لاکین بئله بیر ادعایا اینانمایان بیرینجی آدام ایسلام رئپوبلیکاسی‌نین خارجی ایش‌لر ناظیری ایدی. یوخسا علی اکبر ولایتی هله ده باکی یولونون موسکوادان کئچمه‌سینی گومان ائتمزدی. بونون اوچون آياز موطلیب‌اوف تهرانا ائتدییی سفرینده اؤلکه باشچیسی کیمی دئییل، بیر اوستاندار کیمی قارشیلاندی. تهران بیرداها تاریخی بیر گئدیش‌له آیاقلاشما فورصتینی ایتیردی.

دوققوز آی سونرا باکییا سفریمده هله سووئت‌لر بیرلییی چؤکمه‌سه ده بختیار وهابزاده نین گولوستان پوئماسی رادیودان سسله‌نیردی:

تاختا دیره‌ک‌‌لری تورپاغا دئییل
قویدولار فیضولی دیوانی اوسته؛
ایکییه بؤلوندو یوز یوزاللی ایل
گرایلی، بایاتی، موغام، شیکسته.
__________
#20یانوار #میرزه_خزر #رضا_دقتی #20yanvar #قاراباغ

نژادگرایی انعکاسی | ایواز طاها

یورگن هابرماس در ۱۹۹۰ ابراز نظر کرد که جمهوری‌های “جدایی‌طلب”ی چون اسلوونیا یا کرواسی به حد کافی از جوهر دموکراتیک برای ادامه‌ی بقا در مقام دولت‌های مستقلِ مدرن، برخوردار نیستند. و از این طریق یک کلیشه را بیان کرد: تنها صرب‌ها موجودیت قومی دارای جوهره‌ی کافی برای تشکیل دولتی از آن خود هستند. در اینجا با مورد ظریف از نژادگرایی روبرو هستیم. نوعی گرایش که دقیقا شکل تخطئه‌ی دیگری به عنوان نژادگرا، ناشکیبا و غیره را به خود می‌گیرد. یعنی نژادگراییِ خود را در نژادگرانامیدن دیگری پنهان می‌کند. اسلاوی ژیژک این نگرش را “نژادگرایی انعکاسی” می‌نامد.

همین گرایش در اندیشمندان اینجایی نیز به صورت پررنگی وجود دارد. البته توقعی از اندیشمندانی که هنوز به مرحله‌ی پوزیتیویستی علم تعلق دارند، و بویی از دموکراسی‌خواهی درازآهنگ هابرماس نبرده‌اند، وجود ندارد. اینان که به صورت غیردموکراتیک دایره المعارف بزرگ اسلامی، مرکز نشر دانشگاهی، دانشکده زبانشناسی دانشگاه علامه طباطبایی، فرهنگستان زبان فارسی و مراکزی از این قبیل را به ملکیت خود درآورده‌اند، بی‌هیچ احساس ناخوشایندی در خدمت گفتمان مسلط هستند. علاوه بر منافع اقتصادی، با سپردگی به سیاست یکسان‌ساز چنان غرق در توهم ظفرنمون فرهنگ غالب و “تاریخ باستان پرشکوه خالی از اندیشه” هستند که اصلا نمی‌دانند راست هستند یا چپ. کافی است جایی حقی طلبیده شود متضمن خدشه در هژمونیِ گفتمانِ غالب، تا بصیرت توطئه‌شناسانه‌شان فوران کند. اگر کمی دورتر برویم ریشه‌ی مسئله به استبداد شرقی بر‌می‌گردد، به رویکرد کل‌نگرانه به اجتماع. اینان ناهمگنی اجتماعی و یا امکان‌ناپذیری جامعه را نمی‌پذیرند و از هر “غیر”ی اضطراب و نفرت دارند. از این رو بی‌رحمانه در تلاش یکسان‌کردن آن هستند. تا آن اغیاری که در امر نمادین ادغام می‌شوند دیگر حاوی خطر اضطراب‌آفرینی که یکپارچگی کلیت را تهدید میکند، نباشند. اینان گمان می‌کنند که تضادهای اجتماعی برای بدست آوردن جایگاه هژمونیک، زاده‌ی ماهیت خود جامعه نیستند، یا توطئه هستند یا عارضه‌ای بیمارگون. یعنی تضاد محصول رفتار ناهنجار عنصری است که تحت نظام موجود معرفت نمی‌توان طبقه‌بندی‌اش کرد، پس باید یا در نظم کلی ادغام شود و یا نابود گردد.

به رغم متفاوت بودن محتوای مفهومی این عنصر سرکش، فرهنگ هژمونیک نام‌های مختلفی برای طرد آن در آستین دارد: یک یهودی، یک خرده بورژوا، یک کمونیست، یک بنیادگرا، یک ضدانقلاب، یک پان‌ترکیست، و حتی یک مسلمان.

توقعی از چپ کلاسیک نیز که هنوز با تردید و استیصال ایمان طبقاتی‌اش را حفظ کرده، نمی‌رود. چپ‌ کلاسیک در “خاص‌گراییِ هویت‌مدار” نوعی عدول از مبارزات طبقاتی به نفع مبارزات پایگان‌بندی شده می‌بیند: حامیان محیط زیست، فئمینیست‌ها، هویت‌طلبان، اقلیت‌های دینی. از نظر مارکسیستهای ارتدوکس این جنبش‌ها در مقایسه با طبقه کارگر نقش حاشیه‌ای یا بی‌اهمیت دارند. چرا که آنها به صورت جزیره‌های دورافتاده از هم نمی‌توانند نقطه‌ی اتصال مشترک بیابند. البته در ذات‌انگاری طبقاتی مسئله اصلی زیربنای اقتصادی هر جنبش اجتماعی است، در این نگرش امر سیاسی تابع و سایه‌ای از پایگاه طبقاتی است. اما در جنبش‌های اجتماعی براساس سیاست‌های هویتی، امر سیاسی فارغ از وابستگی طبقاتی به صورت خودبسنده به خودی خود موضوعیت دارد.

توقع بیشتر از جریانهایی می‌رود که از مفهوم ذات‌انگارانه‌ی طبقه فاصله گرفته و برای مبارزات هم‌ارز ارجی قائل اند. مبارزه فمینیست‌ها، محیط‌زیستی‌ها، هویت‌گرایان و غیره. مسئله اصلی سکوت و بی‌اعتنایی متفکرانی است در برابر سیطره‌ی آن گفتمانی که به ضرب کودتای رضاخان هژمونی یافته است. درافتادن با این هژمونی گناه نیست، وظیفه‌ی هر فاعل شناسا است. برای یک فاعل مختار، امر سیاسی در چالش با وضعیت هنجارین هژمونیک تحقق مییابد. چرا که این وضعیت “حقیقت مسلم” نیست، واقعیت داده شده است. برساخته‌ای اجتماعی است که از طریق فرایندهای سلطه، طبیعی‌سازی شده است. این روند تنها به سیطره‌ی طبقه‌ی مسلط از نظر سیاسی و اقتصادی محدود نمی‌شود. بلکه همین طبقه «شیوه‌ی خاص نگرش خویش به جهان، انسان و روابط اجتماعی را نیز چنان همه‌گیر می‌کند که به صورت “عقل سلیم” درمی‌آید و آنانی که زیر تسلط هستند این نگرش را همچون پاره‌ای از “نظم طبیعیِ” جهان می‌پذیرند.»

توقع از چپ جدید برای برای مقابله با این نظم ایجابی که خود نظریه‌پرداز آسیب‌شناسانه‌اش بوده‌اند، بی‌وجه نیست. زیرا به گفته‌ی ژیژک، بی‌اعتنایی به این نکته‌ی “لنینیستی” که در حالت تنش قومی، موضع ظاهرا “بی‌طرف” مبتنی بر بی‌تفاوتی در قبال هویت قومی، موضعی که همه اعضای یک ملت را به شهروندان انتزاعی صرف فرومی‌کاهد، در واقع به نفع بزرگترین گروه قومی عمل می کند.
———————
(بخش کوچکی از یک مقاله‌ی درازدامن که در حال آماده شدن است.)

بیر وورکشاپ و ایکی چیخیش

تبریزده ایکی چیخیش و بیر وورکشاپی گئرچکلشدیرمک اوچون منه ایمکان یاراندی. وورکشاپ 21 دی تاریخینده خط سوم درنه یی نین دعوتی و سایین اولکر اوجقار، رسول اسمعلیلیان و مرتضی طوسینین زحمتی و ٱمه یی سایه سینده گئرچکلشدی. “دوشونجه آفتلری” باشلیغی آلتیندا کئچیریلمیش بو وورکشاپدا ایکی موضوع اینجه لندی:
1. “یارلیق و اؤزچولوک/ برچسب و ذاتگرایی”
2. “سیاست، سیاسال و پولیس”.

بیرینجی چیخیشیم جوما گونو 22 دی آب و مشاغل موزه سینده “سئوگی دئوریمی/انقلاب عشق” باشلیغی آلتیندا کئچریلدی. بو توپلانتینی موزه نین بانیسی سایین سرابی اقدمین زحمتینه بورجلویام.

“ناغیلدان عاغیلدا/ میتوسدا لوگوسا” باشلیقلی اوچونجو چیخیش همین گون ساعات 16-دان 20-ه قدر ائل بیلیمی درنه یینده باش توتدو. بو چیخیشی دا سایین علیرضا صرافی لوطفونه، سایین سوسن نواده رضی نین زحمتلرینه و سایین گونش امانی نین امکداشلیغینا بورجلویام.

هر اوچ مراسیم قاتیلیمچیلارین جدی و اؤنملی سورولاری، رٱی بیلدیرمه لری و تنقیدلری ایله موشایعت اولوندو.

بو تدبیرلرین باش توتماسیندا ٱمه یی اولان و چیخیشا قاتیلمیش بوتون دوستلارا ایچکین تشککورلریمی بیلدیریرم. بو آرادا اورمو، کومیجان، مییانا، ماراغا و مرنددن زحمته قاتلاشاراق تشریف گتیرمیش سایین دوستلاردان ایکی قات تشککور ائتمه لییم.

ایواز طاها

“نؤقطه‌لی ویرگول” | ایواز طاها

بؤیوک حکیم جاواد هیئت‌‌ عؤمرونون سون آی‌لاریندا بیر کیتاب اوزه‌رینده ایشله‌ییردی. ائله محض او زامان‌لار اونون گونده‌لیک زیارتی منه قیسمت اولدو. باکیدا ایکی اوچ آی سورن بو گؤروش‌لرین آماجی حکیمین حاضیرلادیغی برتراند راسل‌ین “غرب فلسفه تاریخی”نین رئداکته‌سی ایدی. آذربایجان جومهورییتی بیلیم‌یورد‌لاری‌نین بیری بو ایشی منه تاپشیرمیشدی. بو گوروش‌لرده من حکیمدن دفعه‌لرله خاطیره‌لرینی قلمه آلماسینی ریجا ائتدیم. چونکو او، عؤمرو بویو کیم‌لیک‌چی سیاستین آپاریجی سیمالاریندان اولموشدو. هانسی‌سا سببدن آسیلی اولاراق حکیم بونا بویون قویمادی. ایندی ایسه بیلمیرم حکیمدن ائله بیر یازی‌لار یادیگار قالیب یوخسا یوخ؟

بو چوخ اؤنملی بیر مسئله‌دیر. هر کس زامان آخاریندا اوینادیغی رولا اویغون اولاراق بئله بیر گیریشیمده بولونارسا، تاریخین قارانلیق بوجاق‌لارینا آیدینلیق گتیره بیلر. بونلاری گوز اؤنونه آلاراق، یوزلرله صحیفه اوتوبیوگرافیک جیزماقارالاریمی بو گون ساهمانا سالماغا باشلادیم. اوزون بیر ایش‌ اولدوغوندان بو یاخین‌لاردا اونون بوراخیلیشینی دوشونمورم. البته سانال اورتامدا [مجازی فضادا] بو یازی‌لاردان بعضی فراگمئنت‌لر ایشیق اوزو گؤره بیلر.

اوتوبیوگرافیده ماراقلی قونولار چوخ‌دور. اؤرنه‌یین، “یول” درگیسی‌ گئرچک آنلامدا تاریخی اولای ایدی. اونون قالماقاللی نشری، آرخا پلانی، اوزه‌رینده‌کی باسقی‌لار، رقابت‌لر و أمکداش‌لارین بؤیوک أمه‌یی اونودولمامالی‌دیر. اوندان نئجه و نییه اوزاقلاشدیغیم بیله، اوخوجولار اوچون ماراقلی گؤرونه بیلر. “یول”دان “جاهان” درگیسینه و اوندان دا “یارپاق” قزئتینه آدلاییشیم، اوغورلارا کؤکلندی، یانلیشیق‌لار و یئنیلگی‌لرله مشایعت اولوندو. ألبته یولدان اؤنجه یاشادیغیم ده‌یرسیز گون‌لره ده قیساجیق توخونموشام. بو اوزون یولچوغون حئکایه‌سینه هله‌لیک “نؤقطه‌لی ویرگول” آدینی سئچمیشم.

“نؤقطه‌لی ویرگول” کوسکون بیر دئوریمچی‌نین تکجه گونده‌لیک آنی‌لاری دئییل. بللی بیر دؤنمین اولای‌لارینی یاخیندان ایزله‌میش اینسانین دونیایا باخیش پنجره‌سی‌دیر. بو اینسان، بعضن بو اولای‌لارین جانلی تانیغی [شاهیدی] اولموش، بعضن ده دییشیم فیرتاسیندا اؤزنه [فاعل] کیمی چیخیش ائتمیشدیر.

حسن روحانی و فیلترینگ

حسن روحانی میگوید: “اجازه نخواهم داد دست وزیر ارتباطات روی دکمه‌ی فیلترینگ برود”. حالا همین وزیر از جیب مردم برای پیشرفته ترین فیلترینگ هزینه کرده که در نتیجه آن گردش آزاد اطلاعات مسدود و بستر مجازی بسیاری از مشاغل مختل شده است. مصداق واقعی وعده های توخالی و تخریب اموال عمومی این نیست؟

روحانی میگوید اعتراض حق مردم است

روحانی میگوید اعتراض حق مردم است اما با شیوه درست. سوال این است: به رغم اصل 27 قانون اساسی، حکومت تا به حال به کدام گردهمایی اعتراضی مسالمت آمیز اجازه و یا مجوز برگزاری داده است؟

دو سال پیش در روز زبان مادری درخواست مجوز برگزاری مراسمی را نه در خیابان، که در یک سالن سرپوشیده دادیم، اما دولت با بی اعتنایی و تکبر درخواست ما را رد کرد. همان دولت الان قانون را جارمیزند. دولتی که خود قانون را زیر پا میگذارد چه حقی دارد از قانونشکنی بنالد؟