نئجه یازاق: آشيق/ عاشيق | ایواز طاها

آشيق سؤزوٍ ديليميزده اوٍچ آنلام داشييير: آ ـ هم اوْخويان، هم چالان، هم ده سؤز قوْشان ساز شاعيري. بير آشيق أکه‌­سن بير ساز گؤيره؛ بير شاعير أکه‌­سن بير نانا حسرت؛ بير پاييز أکه‌­سن بير ياز گؤيره؛ من بونا حسرتم، آي آنا حسرت. (ن.ايلاهي) ب­ ـ قوْيونون ديز قاپاغيندان چيخان اوْيناق سوٍموک. اوشاق‌لارين آشيق‌­آشيق اوْيونوندا ايشلتديکلري …

نئجه یازاق: ”تأسف ائدیجی“ یازمایین! | ایواز طاها

بیلمیرم بو چیرکین ”تأسف‌ ائدیجی“ سؤزو هاردان دیل‌لره دوشوب؟ ایسماریج [مئساژ] وار ”تأسف‌ ائدیجی“ ایله باشلانیر؛ بعضن گومان ائدیلیر، ”تأسف ائدیجی“ سؤزونو ایشلتمه‌دن آنلامی یئترینجه چاتدیرماق اولماز؛ بعضن ده سیاسی بیر اولایین تراژیک ماهیتینی گؤسترمکده ”تأسف ائدیجی“دن یان کئچیلمیر. سانال اورتامدا بئله بیر جومله ایله قارشیلاشدیم: ــ تاسف ائدیجی دیر که حبس اولان اشخاص لار …

“confirmation” سؤزونون دوغما قارشیلیغی

آزردیکت سایتیندا “confirmation” سؤزونون دوغما قارشیلیغینی آختاردیم. بیر چوخ دیل‌لردن دؤغمالاشمیش کلمه گلدی اما دوغما دیل‌دن یادلاشدیریلمیش هئچ بیر سؤز گلمه‌دی: اساس ثبوت فاکت دلیل تصدیق ائتمه راتیفیکاسیا ائدیلمه تصدیقلنمه تصدیقلمه تصدیق سؤزجویون آنلام‌لاری سیراسیندا هئچ اولماسا بون‌لار دا گله بیلردی: دوغرولاما دوغرولانما ساغلاملاشدیرما وورغولاما وورغولانما اونایلاما دیلده باشقا دیل‌لرله مدنی موبادیله‌یه قارشی دئییلم، یابانچی …

مجهول فعل‌لر سورونو | ایواز طاها

مجهول فعل‌لر آوروپا دیل‌لری‌نین ائتکیسی ایله دیلیمیزده چوخ واخت یئرسیز ایشله‌نیر. مجهول فورمالارین فارسجادا گئنیش ایشلنمه‌سی ده پروبلئمین کؤک‌لرینی داها درینلشدیریر.   ــ پرئزیدئنت طرفیندن معین اولونموش هئیت. یوخاریداکی جومله ده بیلینمیر پرئزیدئنت هئیتی اؤزو معین ائدیب، یوخسا معین ائتدیریب؟ جومله‌نی بو بیچیمده آیدینلاشدیرماق فارسجادا مومکون دئییل. چونکی فارس دیلینده بعضی فعل‌لرین تأثیرلی [متعدّی] فورماسی …

نئجه یازاق: جومله‌لره دوزه‌لیش (1) | ایواز طاها

بیر موًددت اؤنجه دوست‌لارین بیری توپلومسال شبکه‌لرده یازمیشدی: «صمد بو گونون تاریخینده، دنیاسین دئیشیب! صمد آذربایجانین عزیز و صداقتلی اوغلی، آذربایجانین اوره ینده یئر آلیب. صمدین یولی خالقین یولی صمدین یولی دواملی اولسون: آنا دیلینده مدرسه – اولمالیدی هر کسه.»   بو متنه بئله‌ بیر دوًزه‌لیش وئرمک اولار: ــ بو گونون تاریخینده > بئله بیر …

“داخیل اولماق” یئرینه “گیرمک”دن اوتانیریق‌می؟ | ایواز طاها

گونئی آزربایجانین أدبی دیلینده بؤیوک جانلانما وار. بو گئدیشده دیلله یئترینجه تانیشلیغین یوخلوغوندان دولایی گئنیش یانلیش‌لیق‌لار بوراخیلیر. بونون اوچون گونئی یازارلاری رئسپوبلیکا‌نین رسمی دیلینی دقیق اوخوما‌لیدیرلار. گونئی دیل باخیمیندان قوزئیه مؤحتاج‌دیر. آنجاق بیزده موًثبت مقام دا وار–طنطنه‌لی دیلدن اوزاقلاشماق. بیز آذ تی‌و‌ی‌نین یاری روس، یاری فارس تورکجه‌سینی قوللانماقدانسا دوغما سؤزلره اوًستونلوک وئریریک. “داخیل اولماق” یئرینه …

سیاسال [امر سیاسی]

“سیاسال” سؤزو صیفت اولسا دا اونو ایسم کیمی ده ایشله‌دیرلر. بو، اینگیلیسجه the political ایصطیلاحی‌نین قارشیلیغی‌دیر. آذربایجان تورکجه‌سینده ایندییه قده‌ر ایشلنمه‌میش بو تئرمینین (بوندان اؤنجه اونو بیر نئچه کز قوللانمیشام) ایستانبول تورکجه‌سینده قارشیلیغی “سیاسال”دیر، فارسجادا ایسه “أمر سیاسی”. “سياسال” تئرمینی گوج قورولوش‌لارينا (پوليس) قارشی اولدوغوندان آنلام قازانیز. و “سیاست” سؤزوندن ده فرقله نیر. سیاست اؤلکه‌نی …

اورومچودان قاراچایاجان ایستانبول تورکجه‌سی | ایواز طاها

هارون قولچاغی آنارکن پوپ موسیقیسینه خور باخیرام. دئمیرم قولاق آسمیرام، آسیرام. آمما سیلئندیونون داریخدیریجی ماهنی‌لارینا نیسبت آندرئا بوچئللی‌دن یورولمورام. لاکین بوتون بونلارا باخمایاراق پوپ موسیقی‌نین بعضن وازکئچیلمز سیمالاری وار. دوغرودور، نزار قبانی‌نین “قارئه الفینجان” شعری عبدالحلیم حافظین دیلیندن سسلندیکده آزقالا زامانین دونوب قالماسینی دیله‌ییرم. آمما بو، هئچ ده پوپ مغنی‌لری الیسا و یا ماجده الرومی …

سؤزلوک: “کیملیکچی سیاست…” کیتابی‌نین چتین سؤزلری

آشاغیداکی سؤزلوک [لغتنامه] سون واخت‌لار  ایشیق اوزو گؤرموش بیر کیتابین چتین سؤزلرینی ایچه‌ریر. کیتابین آدی بودور: «کیملیکچی سیاست باره‌سینده پاتولوژیک تئزلر.»  کیتابدا سیزین اوچون قاورانیلماسی چتین اولان باشقا سؤز، جومله و پاراگراف وارسا بیزه یازین. بیز اونلارین آچیقلاماسینی دا بو سؤزلویه آرتیراجاغیق.  بو سؤزلوکده “آذ” آذربایجان جمهوریتینده ایشله‌نن دیله ایشاره‌دیر، “تر” ایسه ایستانبول تورکجه‌سینه.     آبسورد …

سؤزلوک: “مرکز سول” یوخسا “اورتا سول” | ایواز طاها

جودیت باتلئرین سون آمئریکا سئچکی‌لرینه تپکی اولاراق قلمه آلدیغی قیسا یازیسیندا بیر سؤزبیرلشمه‌سی وار: left of center. بونو نئجه چئویرمه‌لیییک؟ «مرکزین سولو»مو؟ رسمی آذربایجان تورکجه‌سینده بونون دقیق قارشیلیغی [معادلی] یوخدور. فارسجادا ایسه اونو “چپ میانه‌رو” چئویریرلر. آمما ایستانبول تورکجه‌سینده اونون دقیق و یئرینه دوشموش فارشیلیغی واردیر: “مرکز سول”. هابئله، آک پارتی‌نین بیرینجی کز سئچکی‌لری قازاندیغی …

نئجه یازاق: عاغیل، عاقیل | ایواز طاها

عقل و نقل سؤزلری بیزده منیمسه‌نیله‌رک آرتیق “عاغیل” و “ناغیل” کیمی سسله‌نیر. اوسته‌لیک، اونلارین ایکینجسی آنلام دییشیک‌لییینه اوغرایاراق “افسانه” معناسی قازانمیشدیر. آمما عاغیل سؤزونو بعضن “عاقیل” کیمی یازمالی اولوروق. بونون سببی نه‌دیر؟ دئدیییمیز کیمی “عاغیل” سؤزو “عقل”ین دیلیمیزین شرط‌لرینه اویغونلاشمیش فورماسی‌دیر. آمما “عقل”دن گلمه باشقا بیر عرب سؤزو ده وار. بو سؤز “عاقل”دیر. دوغرودور قایدالارا …

نئجه یازاق: یانلیش جومله‌لر | ایواز طاها

آشاغیداکی متن یانلیش یازیلیب: «سلام لار و سایقی لار دیرلی دیل داشلاریم عزیز یولداش و سیرداشیمیزین سایین یاشار* جنابلارینین آناسینین ۴۰اینجی حایاط دیشیم گونو تانری دان دوستوموزا صبیر دیلیریک» یوخاریداکی متنده چئشیدلی یانلیشلیق‌لارا یول وئریلیب: – “سالام” سؤزونون منیمسه‌نیلمیش فورماسی یازیلماییب. – “سایقی” سؤزونده ق حرفی غ یازیلمالی ایدی. – جمع نیشانه‌سی اولان “لار” أکی …

تئزلیک (ایواز طاهانین ایلشتدییی تئرمین حاققیندا تنقید) | محمود لاهرودی

یئنی سوزلرین آزربایجان تورکجه سینده دوز شکیلده یارانماسی سیزین اونملی قایغیلارینیزداندیر. یازیلارینیزین بیرینده چوخ یئرلی سویله ییب سیز: ” هر سؤزجویون دیل جوغرافیاسیندا بللی یئری، چالاری و قونومو وار. اوسته‌لیک، سؤزجوک‌لرین تک‌لیکده ذاتی آنلام‌لاری یوخ‌دور. اونلار آیری‌لاری ایله یان‌یانا اوتوردوقلاریندان آنلام قازانیرلار.”  سیز یازیلارینیزی بیر نئچه سینده* فئرکانس سوزجویونه “تئزلیک” قارشیسین ایشلدیبسیز. بو سوزجویو گوجلو …

“فئنومئن و رئداکته”؛ محمود لاهرودی یه جاواب | ایواز طاها

سایین محمود لاهرودی بیر مئساژیندا ایواز طاهانین یو”یازی قایداسی و سؤز آنارشیزمی” باشلیقلی یازیدا گئتمیش ایکی تئرمینین یانلیش قوللاندیغینی وورغولاییب: رئداکته و فئنومئن. همین یازیدا فئنومئن سؤزو بو جومله‌لرده یئر آلیب: «بو داورانیش یایغین [شایع] بیر فئنومئن‌دیر. چوخ‌لاری‌نین متن‌له ایش‌لری یوخدور. اونلار متنده آرین [خالیص] سؤزجوک آختایریرلار. دیل‌له بئله‌جه داورانماق دوزگون دئییل. مثلا بو یازیداکی “فئنومئن” …

یازی قایداسی و سؤز آنارشیزمی | ایواز طاها

رسمی آذربایجان تورکجه‌سینده یابانچی سؤزلر چوخ‌دور. آمما همین سؤزلرین ائگه‌من‌لیییندن [هژمونیسیندن] قورتولماغین یولو، ألیمیزه کئچن دوغما سؤزلری دیله سوخوشدورماق دئییل. یابانچی سؤزجوک‌لرین قارشیلیغی [معادل] اولاراق یئنی یانلیشلیق‌لار قوندارماقلا، دیلی تمیزه چیخارماق اولماز. اصلینده سؤزجوک‌لرله اویناماق چتین ایش دئییل. هر کس ایسته‌دییی یابانچی سؤزجویه ایسته‌نیلن سؤزلوک‌لردن دوغما قارشیلیق تاپا بیلر. لاکین باشقا سؤزلرله اویوم ایچینده اولمایاراق …

نئجه یازاق: بیلمک / بیله‌مم | ایواز طاها

“بیلمک” فعلی‌نین یاردیمی ایله یارانمیش “گؤره بیلمه‌رم” کیمی انکار فورما واردیر. آنجاق  همین فعلین ایستانبول  تورکجه‌سینده ییغجام انکار [نفی] فورماسی واردیر: گؤره‌مم. بیزده فعلین بئله بیچیمی یوخدور (بعضی آغیزلاردا “گؤره‌ممه‌رم” گئدیر). بونو تورک دیلی‌نین بیر قولوندان باشقا قولونا گتیرمک تاپینتی اولاجاق. بیزده کؤمکچی فعلین بؤیوک قوللانیش تئزلییی [فرکانسی] واردیر. نتیجه اعتیباری ایله، بو گیریشیم دیلیمیزی …

سیاست، دیل و دئموس | ایواز طاها

أسکی یونان دوشونجه‌سینده کوتله‌نین چئشیدلی آدلاری واردیر: “اوخلوس” بیچیمسیز قارماقاریشیق کوتله‌یه دئییلیر. “دئموس” ایسه بعضی فرقلی‌لیک‌لرینه باخمایا‌راق دئموکراتیکجه ایداره اولونان بو گونکو وطنداش توپلومو ایفاده ائدیر. ژاک رانسیئره گؤره، دانیشان حئیوانین باشلیجا اؤزللییی دیلی آنلاماقدا دئییل، بونو اوشاق‌لاردا باجاریر، دیلین اوره‌تیمینده‌دیر. دیلین نیظاملانماسی واسیطه‌سی ایله دئموس و وطنداش یارانیر، بو سیاست آنی‌دیر. بوندان اؤنجه بیچیمسیز …

نئجه یازاق: ایندیکی، ایندی کی | ایواز طاها

هر بیر سؤزون بؤلمه‌جیک‌لرینی بیتیشیک، یاخین و آیری یازماق‌لا چئشیدلی آنلام‌لاری ایفاده ائده بیله‌ریک. مثلن “کی” باغلاییجی‌سی اؤزوندن قاباقکی سؤزه بیتیشدیکده بللی بیر آنلامی ایفاده ائدیر، آیری یازیلدیقدا ایسه باشقا آنلامی. اؤرنک: – ایندی کی، توْی قوْرتاردی، گل گئدک [حال که جشن پایان یافت، بیا برویم]. – ایندیکی توْی قورتاردی، گل گئدک [جشن فعلی تمام …

نئجه یازاق: “کی” باره‌ده | ایواز طاها

“کی” باغلاییجیسی‌ دیلیمیزده منیمسه‌نیلسه ده اونون منفی ائتکی‌لری آز دئییل. “کی” ساده‌جه بیر باغلاییجی اولسا دا اؤزو ایله گئنیش اؤزگه گراماتیک چالار گتیریر. هارا گلدی “کی”دن یارالانماق، جومله‌لرین فورماسینی دییشیب آجیناجاقلی بیچیمه سالیر. دئمک فارسجادان گلمه “کي” سؤزونون ديليميزده ايشلنمه‌سي چوْخ‌واخت یئرسیزدیر. بئله اولماسایدی آشاغيداکي عئيبه‌جر جومله‌لرله قارشيلاشمازدیق: ـ اوْ آدام‌لار کي، داريخيريرلار، ائل گؤلونه …

نئجه یازاق: قزئت، درگی، ژورنال | ایواز طاها

یازی‌لاریمیزدا بعضن “قزئت” و “درگی” ایصطیلاح‌لارینی یانلیش اولا‌راق بیربیری‌نین یئرینه ایشله‌دیریک. درگی سؤزو اینگیلیسجه “ژورنال” عربجه “مجلّه” سؤزونون قارشیلیغی‌دیر. آنادولو تورکجه‌سینده ایشلک اولان بو سؤز ایضاحلی لوٍغتده گئتمه‌میشدیر. توٍرکجه سؤزلویه گؤره «سیاست، أدبیات، تئکنیک، ایقتیصاد و باشقا قونولاری اینجه‌له‌ین و بلیرلی آرا‌لیق‌لارلا چیخان سوٍره‌ک‌لی یایین و توپلو» درگی آدلانیر. قزئتین ده آنلامی بونا یاخین‌دیر. قزئت …

آماج و آماجلیلیق

“آماج”دان مقصد هر بير بديعي أثرين قارشيسينا قويولموش خارجي مقصددير، اؤرنک اوچون  استالين′ين دوْغوم گونو ايله باغلي معين شعرين قوْشولماسي باره‌ده شاعره امر وئريلير. بئله‌جه یارانمیش شعرین دیش‌آماجی وار. آمما “آماجلي‌ليق” أثرين داخلي قورولوشونا قاييدير، شعر بيردن بيره شاعيرين بيلينجيندن فوّاره‌له‌نير. بئله‌جه آدلانديرما چتين‌ليک تؤره‌ديرسه بيرينجي‌سي‌نين يئرينه “ديش آماج”، ايکينجيسي‌نين يئرينه ايسه “ايچ آماج” اصطلاح‌لاريني …

گئرچکلشمیش سوسیالیزم

گئرچکلشمیش سوسیالیزم: سوسیالیزم تحقق یافته در اتحاد جماهیر شوروی، سوسیالیزم موجود. بو ایصطیلاحی Real Socialism تئرمینی‌نین قارشیلیغی اولاراق قوندارمیشام. پوست‌مارکسیست متفکرلر، “گئرچکلشمیش سوسیالیزم” دئدیکده سووئت‌لر بیرلییینده‌کی سوسیالیزمی نظرده توتور، بونونلا دا اونو “ایدئال سوسیالیزم”دن فرقلندیریرلر. ایواز طاها

پارادیگما [پارادایم]

paradigm یونان منشأ‌لی بو تئرمین حرفی باخیمدان “اؤرنک” و “میثال” آنلامینا اویغون گلیر. فلسفی و علمی چئوره­لرده «کونکرئت علمی آراشدیرما‌لاری معینلشدیرن نظری و مئتودولوژی ایلکین شرط‌لرین توپلوسو» کیمی باشا دوشولور. باشقا دئییش‌له، پارادیگما بیلیمده هر هانسی بیر پروبلئمین آراشدیرما قونوسو کیمی سئچیلمه‌سی و او پروبلئمی چؤزه بیلن هر هانسی سوالین و یا سوال‌لارین قویولماسی‌نین ایلکین …

نئجه یازاق: سؤزلری دَییشدیرک‌می؟ | ایواز طاها

اوتایلی-بوتایلی آذربایجان تورکجه‌سی‌نین بیرجه گراماتیکاسی وار. بونا تام رعایت ائتمه‌لیییک. آمما اوتایدا ایشله‌نن یانلیش و یا عئیبه‌جر سؤزجوک‌لری بوردا ایشلتمه‌یین یئری یوخ‌دور. اؤرنک: ــ​ فارسجادا آزغین آداما “گمراه” دئییلیر. آمما رسمی دیلده گومراهدان gümrah مقصد قیوراق، ساغلام و قوت‌لی آدام‌دیر. “یاشینا باخمایاراق چوخ گومراه‌دیر.” ــ أمک‌پرور: أمک‌سئون. “نئفت قورغولارینداکی [تأسیسات-لارینداکی] أمک‌پرور فهله‌لر.” ایلک باخیشدا بئله …

اسلیمی و یا آرابئسک

“اسليمي” صنعت، يا ” آرابئسک”arabesque  دقيق هندسي شکيل‌لر و يا استيليزه اوْلموش (ساده‌لشميش) بيتکي ناخيش‌لارينا أساسلانير. اسليمي داش، مرمر، پيشميش کرپيج، تاختا و موزائيک اوزه‌رينده ايشلنميش بللي ناخيش‌لارا دئييلير. بو ناخيش‌لاردا بيتکي‌لرين ساده‌لشميش فورمالاريندان آلينميش موْتيولر و گئومئتريک [هندسي] شکيل‌لرين چئشيدلي نوعو ايشله‌نير. بئله کي، بيتکي‌لرين قيوريم ساپ‌لاريني و گئومئتريک شکيل‌لري اؤرنک آلاراق ديوارلاري، ائو …

یئنی دؤنم

“يئني دؤنم” The New Age ایصطیلاح ايييرمينجي یوزایللییین ايکينجي ياريسيندا غرب اؤلکه‌لرينده يارانميش مدني آخيما اشاره ائدير. 1968 اوْلاي‌لاري آردينجا غرب آيدين‌لاري سانکي بؤيوک يئنيلگييه اوغراديلار. فرانسا باشدا اوْلماق‌لا غرب اؤلکه­‌لري 1968ـ‌جي ايل گئنيش اؤيرنجي حرکاتي­نين Evenments شاهیدي اوْلموشدو. بو اوْلاي‌لار، بوتون غربده 60ـ‌جي ايل‌لرين اوْرتالاريندان باشلانميش گنج‌لر و اؤيرنجي‌لر عوصياني­‌نين پارتلایيش نؤقطه­‌سي ايدي. مؤوجود …

نئجه یازاق: “و” باغلاییجیسی | ایواز طاها

سؤزجوک روْلونو اوینایان “و” باغلاییجیسی‌نین هاردان گلدییینی بیلیرک. عربجه و فارسجادا سؤزلر، سؤز بیرلشمه‌لری، یاریم جوٍمله‌لر و جوٍمله‌لری بیربیرینه باغلاماق اوٍچون “و”دن یارالانیرلار. لاکین بیزیم دانیشیق دیلیمیزده بو باغلاییجی ایشلنمیر، یا دا آز ایشله‌نیر. باخمایاراق کی، بو سیرتیق باغلاییجی یازی دیلیمیزین هر بیر کونجونده پوسقو قورور. چوخ‌واخت دا جوٍمله‌نی بللی یئرده بیتره بیلمه‌مه‌یيیمیزین بدلینی اؤده‌ییر. …

آرتیرما (1): “نه جالاق دیل، نه ده دیل تملچی‌لییی”

بوندان اؤنجه “نه جالاق دیل، نه ده دیل تملچی‌لییی”  باشلیقلی بیر مقاله وئرمیشم. دوست‌لارین کیمی‌لری دئییر: مقاله‌‌نین بعضی بؤلوم‌لرینده چتین‌لیک تؤره‌دن ییغجاملیق [ایجاز مخل] وار. بونلاردان بیری سؤیلم [سؤیلم] قونوسودور. سؤیله‌نن‌لری گؤز اؤنونه آلاراق اوچ گیریشیمده بولوناجاغام: ــ مقاله‌نین ییغجام یئرلرینه شرح‌لر آرتیراجاغام؛ _ چاتیشایان مقام‌لاری قیساجیق آنالیز ائده‌جه‌یم؛ _ چتین تئرمین‌لر و عیباره‌لره آیدینلیق …

نه جالاق دیل، نه ده دیل تملچی‌لییی | ایواز طاها

سؤزجوک‌لر بیزیم اوچون اؤنم‌لی‌دیر، چونکی داها دانیشمایان کیمسه آرتیق گئجیکمه‌دن قتل تؤره‌ده بیلر.  ائ. ژئلینئک   آذربایجان رئسپوبلیکاسیندا ایشله‌نن بیلیمسل دیل پروبلئماتیک‌دیر. پروبلئم ایلک باخیشدا اؤزونو تئرمین آلانیندا گؤستریر.[1] دئمک اولار تئرمین‌لره سؤیکنمه‌سی قاچیلماز اولان بیلیمسل نثرده، فعل‌لردن باشقا دوغما دیلدن بیر ایز قالماییب. فعل‌لرین چوخو دا جالاق‌دیر. منطیق، فلسفه، حقوق، دیلچی‌لیک و ریاضیات کیمی …

نئجه یازاق: ایندیکی / ایندی کی | ایواز طاها

هر بیر سؤزون بؤلمه‌جیک‌لرینی بیتیشیک، یاخین و آرالی یازماق‌لا آیری آیری آنلام‌لاری ایفاده ائده بیله‌ریک. بیتیشیک یازماق: “چی/چو” أکی اؤزوندن قاباقکی سؤزه بیتیشیک یازیلیر: ــ آتچی (آت+چی) یاخین یازماق: “لر” أکی نه اؤزندن قاباقکی سؤزدن آرالی یازیلیر، نه ده اونا بیتیشیر، بلکه یاخین یازیلیر: دییشیکلیک‌لر (دییشیکلیک+لر) آرالی یازماق: آردیجیل گلن ایکی سؤز بیربیریله ایله سیخ …