نئجه یازاق: آشيق/ عاشيق | ایواز طاها

آشيق سؤزوٍ ديليميزده اوٍچ آنلام داشييير: آ ـ هم اوْخويان، هم چالان، هم ده سؤز قوْشان ساز شاعيري. بير آشيق أکه‌­سن بير ساز گؤيره؛ بير شاعير أکه‌­سن بير نانا حسرت؛ بير پاييز أکه‌­سن بير ياز گؤيره؛ من بونا حسرتم، آي آنا حسرت. (ن.ايلاهي) ب­ ـ قوْيونون ديز قاپاغيندان چيخان اوْيناق سوٍموک. اوشاق‌لارين آشيق‌­آشيق اوْيونوندا ايشلتديکلري …

نئجه یازاق: ”تأسف ائدیجی“ یازمایین! | ایواز طاها

بیلمیرم بو چیرکین ”تأسف‌ ائدیجی“ سؤزو هاردان دیل‌لره دوشوب؟ ایسماریج [مئساژ] وار ”تأسف‌ ائدیجی“ ایله باشلانیر؛ بعضن گومان ائدیلیر، ”تأسف ائدیجی“ سؤزونو ایشلتمه‌دن آنلامی یئترینجه چاتدیرماق اولماز؛ بعضن ده سیاسی بیر اولایین تراژیک ماهیتینی گؤسترمکده ”تأسف ائدیجی“دن یان کئچیلمیر. سانال اورتامدا بئله بیر جومله ایله قارشیلاشدیم: ــ تاسف ائدیجی دیر که حبس اولان اشخاص لار …

“confirmation” سؤزونون دوغما قارشیلیغی

آزردیکت سایتیندا “confirmation” سؤزونون دوغما قارشیلیغینی آختاردیم. بیر چوخ دیل‌لردن دؤغمالاشمیش کلمه گلدی اما دوغما دیل‌دن یادلاشدیریلمیش هئچ بیر سؤز گلمه‌دی: اساس ثبوت فاکت دلیل تصدیق ائتمه راتیفیکاسیا ائدیلمه تصدیقلنمه تصدیقلمه تصدیق سؤزجویون آنلام‌لاری سیراسیندا هئچ اولماسا بون‌لار دا گله بیلردی: دوغرولاما دوغرولانما ساغلاملاشدیرما وورغولاما وورغولانما اونایلاما دیلده باشقا دیل‌لرله مدنی موبادیله‌یه قارشی دئییلم، یابانچی …

مجهول فعل‌لر سورونو | ایواز طاها

مجهول فعل‌لر آوروپا دیل‌لری‌نین ائتکیسی ایله دیلیمیزده چوخ واخت یئرسیز ایشله‌نیر. مجهول فورمالارین فارسجادا گئنیش ایشلنمه‌سی ده پروبلئمین کؤک‌لرینی داها درینلشدیریر.   ــ پرئزیدئنت طرفیندن معین اولونموش هئیت. یوخاریداکی جومله ده بیلینمیر پرئزیدئنت هئیتی اؤزو معین ائدیب، یوخسا معین ائتدیریب؟ جومله‌نی بو بیچیمده آیدینلاشدیرماق فارسجادا مومکون دئییل. چونکی فارس دیلینده بعضی فعل‌لرین تأثیرلی [متعدّی] فورماسی …

نئجه یازاق: جومله‌لره دوزه‌لیش (1) | ایواز طاها

بیر موًددت اؤنجه دوست‌لارین بیری توپلومسال شبکه‌لرده یازمیشدی: «صمد بو گونون تاریخینده، دنیاسین دئیشیب! صمد آذربایجانین عزیز و صداقتلی اوغلی، آذربایجانین اوره ینده یئر آلیب. صمدین یولی خالقین یولی صمدین یولی دواملی اولسون: آنا دیلینده مدرسه – اولمالیدی هر کسه.»   بو متنه بئله‌ بیر دوًزه‌لیش وئرمک اولار: ــ بو گونون تاریخینده > بئله بیر …

سؤزلوک: “مرکز سول” یوخسا “اورتا سول” | ایواز طاها

جودیت باتلئرین سون آمئریکا سئچکی‌لرینه تپکی اولاراق قلمه آلدیغی قیسا یازیسیندا بیر سؤزبیرلشمه‌سی وار: left of center. بونو نئجه چئویرمه‌لیییک؟ «مرکزین سولو»مو؟ رسمی آذربایجان تورکجه‌سینده بونون دقیق قارشیلیغی [معادلی] یوخدور. فارسجادا ایسه اونو “چپ میانه‌رو” چئویریرلر. آمما ایستانبول تورکجه‌سینده اونون دقیق و یئرینه دوشموش فارشیلیغی واردیر: “مرکز سول”. هابئله، آک پارتی‌نین بیرینجی کز سئچکی‌لری قازاندیغی …

نئجه یازاق: عاغیل، عاقیل | ایواز طاها

عقل و نقل سؤزلری بیزده منیمسه‌نیله‌رک آرتیق “عاغیل” و “ناغیل” کیمی سسله‌نیر. اوسته‌لیک، اونلارین ایکینجسی آنلام دییشیک‌لییینه اوغرایاراق “افسانه” معناسی قازانمیشدیر. آمما عاغیل سؤزونو بعضن “عاقیل” کیمی یازمالی اولوروق. بونون سببی نه‌دیر؟ دئدیییمیز کیمی “عاغیل” سؤزو “عقل”ین دیلیمیزین شرط‌لرینه اویغونلاشمیش فورماسی‌دیر. آمما “عقل”دن گلمه باشقا بیر عرب سؤزو ده وار. بو سؤز “عاقل”دیر. دوغرودور قایدالارا …

نئجه یازاق: یانلیش جومله‌لر | ایواز طاها

آشاغیداکی متن یانلیش یازیلیب: «سلام لار و سایقی لار دیرلی دیل داشلاریم عزیز یولداش و سیرداشیمیزین سایین یاشار* جنابلارینین آناسینین ۴۰اینجی حایاط دیشیم گونو تانری دان دوستوموزا صبیر دیلیریک» یوخاریداکی متنده چئشیدلی یانلیشلیق‌لارا یول وئریلیب: – “سالام” سؤزونون منیمسه‌نیلمیش فورماسی یازیلماییب. – “سایقی” سؤزونده ق حرفی غ یازیلمالی ایدی. – جمع نیشانه‌سی اولان “لار” أکی …

نئجه یازاق: بیلمک / بیله‌مم | ایواز طاها

“بیلمک” فعلی‌نین یاردیمی ایله یارانمیش “گؤره بیلمه‌رم” کیمی انکار فورما واردیر. آنجاق  همین فعلین ایستانبول  تورکجه‌سینده ییغجام انکار [نفی] فورماسی واردیر: گؤره‌مم. بیزده فعلین بئله بیچیمی یوخدور (بعضی آغیزلاردا “گؤره‌ممه‌رم” گئدیر). بونو تورک دیلی‌نین بیر قولوندان باشقا قولونا گتیرمک تاپینتی اولاجاق. بیزده کؤمکچی فعلین بؤیوک قوللانیش تئزلییی [فرکانسی] واردیر. نتیجه اعتیباری ایله، بو گیریشیم دیلیمیزی …

نئجه یازاق: ایندیکی، ایندی کی | ایواز طاها

هر بیر سؤزون بؤلمه‌جیک‌لرینی بیتیشیک، یاخین و آیری یازماق‌لا چئشیدلی آنلام‌لاری ایفاده ائده بیله‌ریک. مثلن “کی” باغلاییجی‌سی اؤزوندن قاباقکی سؤزه بیتیشدیکده بللی بیر آنلامی ایفاده ائدیر، آیری یازیلدیقدا ایسه باشقا آنلامی. اؤرنک: – ایندی کی، توْی قوْرتاردی، گل گئدک [حال که جشن پایان یافت، بیا برویم]. – ایندیکی توْی قورتاردی، گل گئدک [جشن فعلی تمام …

نئجه یازاق: “کی” باره‌ده | ایواز طاها

“کی” باغلاییجیسی‌ دیلیمیزده منیمسه‌نیلسه ده اونون منفی ائتکی‌لری آز دئییل. “کی” ساده‌جه بیر باغلاییجی اولسا دا اؤزو ایله گئنیش اؤزگه گراماتیک چالار گتیریر. هارا گلدی “کی”دن یارالانماق، جومله‌لرین فورماسینی دییشیب آجیناجاقلی بیچیمه سالیر. دئمک فارسجادان گلمه “کي” سؤزونون ديليميزده ايشلنمه‌سي چوْخ‌واخت یئرسیزدیر. بئله اولماسایدی آشاغيداکي عئيبه‌جر جومله‌لرله قارشيلاشمازدیق: ـ اوْ آدام‌لار کي، داريخيريرلار، ائل گؤلونه …

نئجه یازاق: قزئت، درگی، ژورنال | ایواز طاها

یازی‌لاریمیزدا بعضن “قزئت” و “درگی” ایصطیلاح‌لارینی یانلیش اولا‌راق بیربیری‌نین یئرینه ایشله‌دیریک. درگی سؤزو اینگیلیسجه “ژورنال” عربجه “مجلّه” سؤزونون قارشیلیغی‌دیر. آنادولو تورکجه‌سینده ایشلک اولان بو سؤز ایضاحلی لوٍغتده گئتمه‌میشدیر. توٍرکجه سؤزلویه گؤره «سیاست، أدبیات، تئکنیک، ایقتیصاد و باشقا قونولاری اینجه‌له‌ین و بلیرلی آرا‌لیق‌لارلا چیخان سوٍره‌ک‌لی یایین و توپلو» درگی آدلانیر. قزئتین ده آنلامی بونا یاخین‌دیر. قزئت …

نئجه یازاق: سؤزلری دَییشدیرک‌می؟ | ایواز طاها

اوتایلی-بوتایلی آذربایجان تورکجه‌سی‌نین بیرجه گراماتیکاسی وار. بونا تام رعایت ائتمه‌لیییک. آمما اوتایدا ایشله‌نن یانلیش و یا عئیبه‌جر سؤزجوک‌لری بوردا ایشلتمه‌یین یئری یوخ‌دور. اؤرنک: ــ​ فارسجادا آزغین آداما “گمراه” دئییلیر. آمما رسمی دیلده گومراهدان gümrah مقصد قیوراق، ساغلام و قوت‌لی آدام‌دیر. “یاشینا باخمایاراق چوخ گومراه‌دیر.” ــ أمک‌پرور: أمک‌سئون. “نئفت قورغولارینداکی [تأسیسات-لارینداکی] أمک‌پرور فهله‌لر.” ایلک باخیشدا بئله …

نئجه یازاق: “و” باغلاییجیسی | ایواز طاها

سؤزجوک روْلونو اوینایان “و” باغلاییجیسی‌نین هاردان گلدییینی بیلیرک. عربجه و فارسجادا سؤزلر، سؤز بیرلشمه‌لری، یاریم جوٍمله‌لر و جوٍمله‌لری بیربیرینه باغلاماق اوٍچون “و”دن یارالانیرلار. لاکین بیزیم دانیشیق دیلیمیزده بو باغلاییجی ایشلنمیر، یا دا آز ایشله‌نیر. باخمایاراق کی، بو سیرتیق باغلاییجی یازی دیلیمیزین هر بیر کونجونده پوسقو قورور. چوخ‌واخت دا جوٍمله‌نی بللی یئرده بیتره بیلمه‌مه‌یيیمیزین بدلینی اؤده‌ییر. …

نئجه یازاق: ایندیکی / ایندی کی | ایواز طاها

هر بیر سؤزون بؤلمه‌جیک‌لرینی بیتیشیک، یاخین و آرالی یازماق‌لا آیری آیری آنلام‌لاری ایفاده ائده بیله‌ریک. بیتیشیک یازماق: “چی/چو” أکی اؤزوندن قاباقکی سؤزه بیتیشیک یازیلیر: ــ آتچی (آت+چی) یاخین یازماق: “لر” أکی نه اؤزندن قاباقکی سؤزدن آرالی یازیلیر، نه ده اونا بیتیشیر، بلکه یاخین یازیلیر: دییشیکلیک‌لر (دییشیکلیک+لر) آرالی یازماق: آردیجیل گلن ایکی سؤز بیربیریله ایله سیخ …

نئجه یازاق: “بیج” کی، “دینج” کی | ایواز طاها

  «جالاق دیل» گرگین‌لییی، دیلیمیزه سوخولموش اؤزگه گراماتیک قایدالاردا اؤزونو داها قاباریق گؤسته‌ریر. بو قایدالارین چوخو دیله باسقین ائده‌رک اونو پوزماقدا بؤیوک رول اویناییرلار. شوبهه‌یه قاپیلمادان بونلارین ائگه‌من‌لییینه سون قویمالیییق. آمما أریییب دیلیمیزه قاریشمیش، یا دا منیمسه‌نیلمیش اؤزگه قایدالار دا واردیر. آزساییلی بو قایدالاردان چکینمک بیزی گره‌کسیز چتین‌لیک‌لره سالیر. قایدالارین (یا دا قایدالاشمیش یانلیشلیق‌لارین) بیری …

نئجه یازاق: جان/ جن/ دک

  آشاغیداکی جوٍمله‌لرین هانسی دوزگون‌دور: – تبریزه‌جک اوْنونلا یوْلداش اولدوم. – تبریزه‌دک اوْنونلا یوْلداش اولدوم. – تبریزه‌جن اوْنونلا یوْلداش اولدوم. آشاغیداکی جوٍمله‌لرین هانسی دوٍزگون‌دور. – بابک قالاسینا‌جاق یوٍرودوم. ― بابک قالاسینادک یوٍرودوم. – بابک قالاسیناجان یوٍرودوم. یوخاریداکی قیرمیزی جوٍمله‌لرده‌کی “تبریزه‌جک” و “قالاسیناجاق” اؤرنک‌لری یانلیش‌دیر. بونون اوٍچون بئله حال‌لاردا آنجاق “جن/ جان” و “دک” اک‌لریندن یارارلانمالیییق. …

نئجه یازاق: “اونا دوشونمک” یوخسا “اونو دوشونمک” | ایواز طاها

بو جومله‌لرین هانسی دوزگون‌دور: «​اونا دوشونورم.» یوخسا «اونو دوشونورم.» “دوشونمک” سؤزو گونئیده بعضن یانلیش جومله قورولوشوندا ایشله‌نیر.  بو فعلی ایسم، هم آذربایجان تورکجه‌سینده (ایضاحلی لوغت)، هم ده ایستانبول تورکجه‌سینده (تورکجه سؤزلوک) ایکینجی واریانتا اویغون اولاراق ایشلنمیشدیر: «اونو دوشونورم.» ـــ​ فهله و ضیالی‌لاریمیز آنجاق جبهه‌نی دوشونورلر. (م. ایبراهیموو) ـــ ایندی کامال نه ائده‌جه‌یینی دئییل، نئجه ائده‌جه‌یینی …

نئجه یازاق: یازی‌لارینیزی گؤزللشدیرمکدن قورخمایین! | ایواز طاها

ساده یول‌لارلا یازینیزی گؤزللشدیره بیلرسینیز. بو یول‌لارین بیری دورغو ایشاره‌لرینه [سجاوندی علامت‌لره] رعایت ائتمک‌دیر. مقصدیم ویرگول، نؤقطه، نؤقطه‌ویرگول، سورو ایشاره‌سی و دیرناق‌آراسی کیمی علامت‌لری یئرلی یئرینده ایشلتمک‌دیر. آنجاق منیم آماجیم بوندان دا ساده‌دیر. * «نؤقطه، ویرگول» کیمی دورغو ایشاره‌لرینی اؤزوندن قاباقکی سؤجوزیه یاخین یازین، اونلاردان سونراکی سؤزو فاصیله‌لی یازین. ــ بئله یازمایاق: یاشار ، فولیا …

نئجه یازاق: “ده، دا” سؤزدن آیری یازیلمالی‌دیر، یاخین، یوخسا بیتیشیک‌می؟

ـــ کیتابدا يازيلميشدي. [در کتاب نوشته شده بود.] ـــ کیتاب دا يازيلميشدي. [کتاب هم نوشته شده بود.] گؤروٍندويو کيمي يوخاريداکي ايکي جمله­‌نين يازيليشي عيني دئييل، آنلام­‌لاري دا فرقله­‌نير. بو اوْرادان ايره­‌لي گلير کي، آذربايجان توٍرکجه‌سينده نئچه جوٍره «ده/ دا» واردير: بيرينجي: أک رولونو اويناييرسا، يعني فارسجا «در» آنلاميندا گئديرسه، اؤزوٍندن قاباقکي سؤزجوٍيه بيتيشر: اوْتاقدا [در …

نئجه‌یازاق: آنجاق/ آمما | ایواز طاها

  “آنجاق” سؤزجوٍيو رسمي ديلده داها چوْخ «يالنيزجا» و «تکجه» آنلامینی داشييير. ـــ ايندي دنيادا يوْل‌لار يوْخ، آنجاق کوٍچه‌لر وار. (ح.هئريسچي) لازیمسا جهالت‌له گوٍلشمک؛ بير چاره وار، آنجاق يئنيلشمک. (ح.جاويد) “آمما” سؤزوٍ ايسه، جومله‌لري و جمله‌ عضولريني بيرلشديره‌رک قارشيليق بيلديرير، باغلاييجي وظيفه‌سيني يئرينه يئتيرير. ـــ آت قوْجادير، آمما چوْخ گوجلودور. سيزه گلرديم، آمما واختيم يوْخدور. …

نئجه یازاق: ایری (بزرگ) /أیری (کج) | ایواز طاها

بعضن أیلش یا أیله‌ش [بنشین]، أیری [بزرگ]، أیمک [کج کردن] کیمی کلمه‌لرین اوخونوشو چتین آلینیر.‌ سبب ایسه فتحه‌نین بوروشوق قونومونا قاییدیر. بو مسئله‌ اورتوگرافی قلاووزوندا دا چؤزولمه‌میش قالیب. چوخ‌لاری مثلن أیری سؤزونو “اه‌یری” کیمی یازیرلار. یعنی بیر سس اوچ کاراکتئرله یازیلیر: ا، ه، یاریم‌فاصیله. بو نه دقیق‌دیر، نه ده سؤز اقتیصادیاتی باخیمیندان صرفه‌لی. هابئله بئله‌جه …

نئجه یازاق: قالماق-قالماخ، بوداق-بوداغ | ایواز طاها

“خ” ” و “غ” حرف‌لري بير هجالي سؤزلرين سوْنوندا و بوٍتون سؤزلرين اوْرتالاريندا اؤز سسي ايله يازيلير: آخ، يوخ، اوْخودوم. آمما چوْخ‌هجالي سؤزلرين سوْنوندا «ق» حرفي ايله يازيلمالي‌دير: قالماق، بوداق. آنجاق بو سؤزلرین سونونا سسلی حرف آرتیریلیرسا اوندا “ق” حرفی “غ” حرفینه چئوریلیر: قالماغی /قالماغا، بوداغی /بوداغا. ◊ سایت‌لارین بیرینده، نسیمی‌نین بیر بئتینده گئتمیش “ایراق” …

نئجه یازاق؛ یانلیشلیق‌لار اؤرنک‌لری (1) | ایواز طاها

توٍرکجه‌ميزده يازيلان متن‌لرده، اؤزه‌لليک‌له قزئت‌لر، درگي‌لر و سانال اورتامدا، چئشيدلي يانليشليق‌لارلا قارشيلاشيريق. بوردا اوْنلارين بعضي‌سينه ایشاره ائده‌رک دوٍزگون ساندیغیم واريانتي اؤنري [پيشنهاد] کيمي ايره‌لي سوٍرورم. جومله‌لرده گئتمیش یانلیشلیق‌لارا دوزه‌ليش وئره‌رکن، بعضن اونلارین نده‌نينه ده توخونورام. بو اؤرنک‌لري أليمده اوْلان يازيلي قايناق‌لاردان، و یا مئدیادان تصادوٍفي اوْلاراق سئچميشم. ـــ ستارخان بير کيشي دئييلدي کي، ساتقين و …

نئجه یازاق: “بئله” یوخسا “بیله” | ایواز طاها

عربجه “حتی” سؤزونون دیلیمیزده قارشیلیغی “بئله” سؤزودورمو، یوخسا “بیله”؟ بیلدییینیز کیمی بو سؤزجویون قوللانیم تئزلییی [فرکانسی] دیلده چوخدور. منجه اونون قونومونو معینلشدیرمک آردیجیل تکرارلانان بیر سورونو چؤزه بیلر. اؤنری [پیشنهاد]: عربجه “حتی” سؤزونون قارشیلیغی اولاراق “بیله” سؤزونو ایشله‌دک. ــ یاشار سوال بیله وئرمه‌دن خارابایا گیردی. (یاشار حتتا سوال وئرمه‌دن خارابایا گیردی.) “بو کیمی، بو جور، …

نئجه یازاق: ايينه/ ايگنه

گؤره‌­ن دوٍگمه يازيلمالي‌­دير، يوْخسا «دوٍيمه»؟ گؤگرچين يازيلمالي‌دير، يوْخسا «گؤيرچين»؟ چوخ هجالي سؤزلرين بيرينجي يا ايکينجي هجاسينداکي سسيز حرف [صائت]، بير هجالي سؤزلرين ايسه سْون سسيز حرفي [صامتي]، داها چوخ «ي» و بعضن «گ» دئييلن سؤزلر، «ي» حرفي ايله يازيلير. دوٍيمه، گؤيرچين. بو سس «گ» ايله «ي» آراسيندا تلفظ اوْلونور. اوْنو گؤسترمک اوٍچون الفباميزدا اؤزه­ل بير …

نئجه یازاق: اوٍره­‌ک/ اوٍره­‌يي

“نئجه یازاق” کیتابیندان ـ چارخي فيرلات! ـ چارخي فيرلادير. يوخاريداکي ايکي جمله­‌ده فيرلاتماق مصدريندن آلينما فعل­‌لر  نييه بير دؤنه «ت» حرفي ايله «فيرلات» يازيليب، اوْ بيري دؤنه ايسه «د» حرفي ايله «فيرلادير»؟ ـ هاي ورروب، قيي ووروب، سس سال داغ­لار!؛ گؤزه­ل­لر اوْيلاغي [مأواسي]، گؤي يايلاق‌لارا؛ منيم بو درديمي دئ اوْيلاق‌لارا؛ سينه‌­مدن اوْخلادي بير مارال مني. …

نئجه یازاق: أل­‌لري‌مي/ أل­‌لريمي

“نئجه یازاق” کیتابیندان بو ايکي سؤزوٍن آنلامي عيني دئييلدير. بيرينجي سؤزده «مي» سوْرغو اشاره‌­سي‌دير­، ايکينجي سؤزده ايسه عوضليک [ضمير] و تمامليق [مفعول] اکي: ـ أل‌لري­مي سينيب؟ [آيا دستانش شکسته است؟] ـ أل‌لريمي يودوم. [دستانم را شستم.] گؤروٍندويو کيمي، سوْرغو اشاره‌­سي اوْلان «مي»، سؤزجوٍيه ياخين يازيلير. آمما ايکينجي جمله‌­ده عوضليک و تمامليق اشاره‌سي اوْلان «مي» اؤزوٍندن …

نئجه یازاق: آنا/ ننه

“نئجه یازاق” کیتابیندان آنا، ايضاحلي لغتـه گؤره، اولادي اوْلان قادينا دئييلير. دؤرد آي واردي آنانين گؤزلري يوْل چکيردي. (ث.رحمان) ياشلي قادينا سايقي ايله مراجعت ائتمک، مجازي آنلامدا بير شئيين أساس بؤلوٍمو، مرکزي و کؤکو ده آنا سؤزوٍ ايله افاده اوْلونور: آناديل، آناياسا. بوٍتون آنا و قوْل آرخ‌لاريميز تميزله‌نيب قايدايا سالينميشدي. آذربايجانين بعضي بؤلگه­‌لرينده بو سؤزجوٍيون …

نئجه یازاق: آسلان/ أصلان

“نئجه یازاق” کیتابیندان «آسلان، سوْن، سوْنرا، ساي، ساغ و سوْل» کيمي سؤزلر «س» ايله يازيلمالي­دير. بعضي يازي­لاردا بو کيمي سؤزلرين «ص» ايله يازيلماسي يئرسيزدير. آمما عربجه­دن آلينان سؤزلر اوْلدوغو کيمي يازيلير: صابين٭، صابر، صلاحيت و صلح. ٭ رسمي ديلده sabun يازيلير. ایواز طاها