ماکس ائشتیرنئری Max Stirner فردچی آنارشیزمین آتاسی آدلاندیرساق یانیلماریق. ائشتیرنئر 19-جو يوزايللييين بؤيوك آنارشيستيدير. بونون اوچون بو يازيدا نه اونون فلسفي باخيشي، نه ده اؤرنرمهلرینین اؤِزهيی ساییلان "اؤزلوك" سؤزجويو بيزي يانليشليغا سوروكلهمهمهليدير. بيلريك آنارشيزيم بارهسينده عمومي بير يانيلما وار. اونو بعضن هرجمرجليكله عيني سانيرلار. بو، كؤكوندن يانليشدير. آنارشيزم، كيمسهنين ايقتيدار قونوموندا بولونماقدان چكينمهسي، عيني حالدا اؤزگهنين ايقتیدارينا قارشي چيخماق آنلاميندا گئدير. بوردا گئدن "اؤزلوك" سؤزجويو ايسه ائتيك [اخلاقي] آنلام داشيمير. باشقا سؤزله، اؤزنو بهيهنمك و يا اؤزگهني اؤزونون منفعتلرينه قوربان وئرمهیین آنارشیزمه دخلی یوخدور. بئله بیر اؤزلوک آنلاییشی اينساني اؤز كؤلهسينه چئويرميش باشقا گوجلردن قورتولماغي آماجلايير. ائشتیرنئر بللی آنلامدا کانتین قئیدسیزـشرطسیز وظیفه آنلامینا یاخینلاشیر. سن اؤزونو بوتون خاریجی گؤرهولردن آزاد ائدیر، بونون آردینجا اؤز ایچینده قئیدسیزـ شرطسیز مسئولیت داشیمالی اولورسان.
>>> جنون گئرچک آنلاميندا آلازليق [خستهلیک]دیر. آجيدير، فلاکتدير. آمما مئتافوْريک آنلامدا اؤزگوٍرلويون قوْرخونج گوٍجوٍنو اؤز ايله داشييير. شمس يا نسيمي’نين جنونا توْخونماسي سؤز گليمي دئييل. بونلارين سؤزوٍنده جنونون قودساللاشديريلماسي، وورغونلوغون تاریخی شابلونلاشميش [کليشهاي] تکرارينا قاييتمير.
>>>
لیبی دئوریمینده ایستالیندن قالما جیندیر بیر گلهنک
بیردنبیره یئنیدن باش قالدیردی. سوریه دئوریمینده ایسه داها پلانلی، داها قورخونج
بیچیمده ایستئحصال اولوندو: "اعتیراف". منجه بو آکسییانی منفی آنلامدا
حؤکومتلرین نه قدهر دیکتاتور و یا دئموکراتیک اولدوقلارینین گؤستریجیسینه
چئویرمک اولار. اعتیراف نه دئمکدیر؟
>>>
منطق وارکن تنقيدده وار، تنقيد وارکن شخصي غرضلري تنقيد آدينا سيریماق، ايدئولوژيک سرسملري سؤزلره آشيلاماق آسانليقلا باش توتمور. زومره ادبیاتی، ادبیات پارتیالاری، بدیعی آلاندا یئرلیبازلیق خستهلیکلری آیاقلانیب یئریمیر. غرض منطیقه یئنیلیر. بللی بیر دوشونجه، معین بیر بدیعی اثر، هانیسیا عملی کیتاب دوستلوقدان، دوشمنچیلیکدن دولایی اؤیولمور، سؤیولمور.
>>>دورتو و دوشونجهنين بيرـبيرينه قاريشديريلماسي
قورغو نظريهسي دورتونون يالنيز الچاتماز و يا گيزلين اولماسيندان فايدالانمير، دورتو و دوشونجهنين بيرـبيرينه قاريشديريلماسيندان دا گئنيش يارارلانير. کسکينليکله دئمک اولار کي، قورغوشوناسليغين! باشليجا داياغي دورتو و دوشونجهنين بيرـبيرينه قاريشديريلماسيدير. >>>بو مقالهنين ايلکين واريانتي 90ـجي ايللرين اورتالاريندا درگيلرين بيرينه* يوللاندي. درگي بو ندنله کي، مقاله «گوج صاحيبلرينين باخيش طرزيني کسکين ديلله تنقيد ائدير، بئله بير تنقيد ايسه يولون باشلانغيجيندا اولان درگينينين باغلانماسينا گتيريب چيخارا بيلر، اونون درجيندن بويون قاچيردي. درگي حاقلي ايدي. چونکي مقالهنين باشليجا ادعاسي اولان "دورتو و دوشونجه جالاغي"، دؤولت بيلگي آراجلاريندان، هم ده يوکسک روتبهلي مقاملارين ديليندن واختآشيري سسلهنيردي. اساسن هر بير موخاليف دوشونجهنين همين يؤنتمين [روش] واسيطهسي ايله کسردن سالينماسينا جان آتيليردي. بوتون بونلارا باخماياراق، دوشونجهلره دوتورلرين ايشيغيندا باخماق (دورتوده ايشيق يوخ، قارانليق وار) يالنيز گوج قورولوشلاري ايله باغلي اولدوغونو گومان ائتمک يالنيش اولاردي. همين ياناشما طرزي، تاريخي سببلردن دولايي کوتلهنين "دونيا گؤروشو"نون [جهانبينيسينين] بير بؤلومونه چئوريلمهسهيدي، "گوج"ـون رسمي باخيشيندا اؤز عکسيني تاپمازدي. سونرالار، داها دقيق دئسک 2000 ـجي ايلده، مقاله فارسجا بوراخيليمش "قورغو نظريهسي" [نظريهي توطئه] باشليقلي کيتابيمين بير بؤلومو کيمي ايشيق اوزو گوردو.
دورتو سانکی قارانلیق عالمدن گلیر
قورغونون توخومو اؤنجه بئيينده جوجهرير، او
توخومون ياشيللانماسي اوچون الوئريشلي شرايط تاپيلمايينجا کوموندا قالير. بونا
گؤره ده قورغولاري آختاريب تاپماق يالنيز گوندهليک حياتين جوغرافي چئورهسي ايله
محدودلاشمير، عکسينه، بئله چاليشمالار اينسانلارين داخيلينده کي قارانليق عالمه
سيزير، اونلارين حافيظهسينين مين بير قاتيندا ائحتيمال اولونان قورغولارين آياق
ايزلري آرانير.
فاشیزم مئتودولوگییاسی (1)
فاشيزم "قان" و "تورپاق" وورغونلوغوندان عيبارتدير. باشقا سؤزله، فاشيست بللي جوغرافيا سينيرلاري ايچهریسینده يئرلشن اؤز سوْيـونو [نژاديني] بوتون سويلارا اوستون ساییر. هیتلئر 1938-ده دئییر: «ناسیونال سوسیالیزیمین باشلیجا پلانی لیبئرال فردچیلیک و مارکسیست اینسانچیلیق قاوراملارینا سون قویاراق اونلاری "کوتلهوی توپلوم"لا دیییشدیرمکدیر. بئله بیر توپلومون کؤکو تورپاقدا، بیرلییی ایسه قاندادیر.» لاکين بونلار يالنيز فاشيزمين مضمونودور. بونلاردان اؤنمسيز اولمايان مسئله ايسه فاشيزمين مئتودولوگيياسي[1]دير: دورتو[2] و دوشونجهنين قاريشديريلماسي. بو قاريشديرما باشقا تانینمیش بير نظريهيه سؤيکنمهدن مومکون اولمور: قورغو قورامی [توطئه نظريهسي][3].
>>>
کؤلگهلر، قیلینجلار (2)
«ایواز طاها»نین «شعر وارلیغین ائویدیر» آدلی کیتابی، ایشیق اوزو گؤردو. الیمیزده کی کیتاب
چئشیدلی قونولاری چئورهدیینه باخمایاراق، ایچینده کی دوشوندوروجو
آردیجیللیقلا اوخوجونون گؤزو اؤنونده سرگیلنمکده دیر. بو یازیدا، کیتابین
بیر سیرا یئرلرینه توخونولور. دوشونجهلریمیزین اوست اوسته دوشن یئرلری
گؤستریلیر، اوزلاشمایان یئرلرده ایسه قونولار بوسبوتون باشقا بیر باخیمدان
آراشدیریلیر.
بوندان اؤنجه "فاشیزم مئتودولوگییاسی" باشلیقلی مقالهمی سایین اوخوجولارا تقدیم ائدهجهییمی وعد وئرمیشدیم. مقالهنین بوراخیلیشی گئجیکدی، و هر بیر گئجیکن اثریم کیمی یئنی یئنی ال گزدیرمهلردن آماندا قالمادی. بئله کی، اونو گؤزدن کئچیرهرکن یئنی مولاحیظهلر آرتیردیم، سونوجدا اونون حجمی اللی صحیفهنی آشدی. بونون اوچون اونون متنینی سایین اوخوجولارا بؤلومبؤلوم سونمازدان اؤنجه هلهلیک بعضی فراگمئنتلر وئرمهیی مقصده اویغون گؤرورم. بو سیز بو دا مقالهدن بعضی جوملهلر:
>>>كؤلگهلر، قيلينجلار (1)
“شعر وارلیغین ائویدیر” باشلیقلی کیتابین آنالیتیک تانیتیمی
2006-جي ايلده نشر ائديلميش “شعر وارلیغین ائویدیر” باشليقلي كيتاب آذربايجان فيكير تاريخينده بير حاديثهدير. شعرين (اؤزهلليكله آذربايجان شعرينين) گؤزهلليك فلسفهسيندن سؤز آچان كيتاب اوچونجو دفعه ايشيق اوزو گؤرموشدور. بيرينجي باسقيدا كتابين حجمي 180 صحيفه ايدي، آمما بو باسقيدا حجم 400 صحيفهيه قدهر آرتميشدير. اوستهليك بيرينجي باسقيدا گئدهن ماتئرياللارين دا اوچده ايكي حيصصهسي دييشديريلميشدير.
>>>ائگزيستانسياليزم مکتبينه گؤره، اينسانين دييشمز کيملييي يوخدور، اينسان اؤزونو گليشديرير. بئلهديرسه، قادينين داها چوخ ائموسيونال (يعني عاطفي، دويغولو) اولماسي, کيشينين ايسه عاغيللي اولماسي بارهده ادعالار ناغيلدير، بوش سؤزدور. بو سؤزلر گلهنکلردن و ايجتيماعي نورمالاردان گلمه اويدورمالاردير.
>>>تاريخي سيناقدان ایندیکی دوروما /ایواز طاها
محمد امین رسولزاده 1914ـده یازیردی: «بیز چوخ کره دیسیزلیکدن شیکایت ائدییوْروز، بیزده کلمه یوخدورـ دئیه. همن عربجه، فارسجا یاخود روسجا و یا فرانسیزجایا موراجیعت ائدییوروز. حالبوکی قدیم اویغورجانین تدقیقی، جیغاتای لهجهسینین تحلیلی، کازان اوْرئنبوُرگ تاتارلارینین شیوهسی دئییل، ائویمیزده آروادلاریمیز آراسیندا، کندلرده خالق میانینداکی دیله موراجیعت ائتسک، بو کلمهلرین موقابیللریندن بیر چوخونو بولاریز.»
>>>وارليغين حئيرتي، يوخلوغون دردي
نيچهنين بو عوٍصيانچي کؤتوجهلري او قدهر ده کوبود دئييلديلر. قيزلار قارا ائگزيستانسياليستي پالتارلار گئيينیر، اوغلانلار ايسه مارلون براندويا اوخشاديرديلار اؤزلريني. ائلهبيل بير آلماني ياريدان بؤلموشدون. سانکی ايیيرمي ايل اؤنجه سئويملي مارلون آوروپاني دولاشميش، بو جورماجوجوقلاري اؤز آردينجا اکيب گئتميشدي.
>>>
يئني
داغيديجيليق؛ يئرآلتي
ادبيات اؤز داياقلاريني چئينهيير.
ایواز طاهانین گلن آیلاردا یاییمیلاناجاق «آنجاق شعر؛ بيرآز دا سئوگي، دوٍشونجه و سياست» باشلیقلی کیتابیندا آشاغیداکی قونولارا یئر وئرییلمیشدیر:
>>>شعري دوٍشونجهلرله دئييل، سؤزجوکلرله قوْشورلار
ويتگئنشتاين بير گون يازدي: «فلسفه شعره چئوريلمهليدير.» جورجو آگامبئن’ـه گؤره، سانکي بو سؤيلمده سسله آنلام اوْلايداش [هم رویداد] اوْلور. فلسفي نثر، شعرين سوْنو آدينا دوٍشکونلوک باتاقليغينا باتماق قْورخوسونو ياشايير؛ دوٍشونجهنين چوٍرومه تهلوکهسي. شعر ايسه آشيري داوامليليق و آغير دوٍشونجه تهلوکهسينه معروض قالير. غريبهدير، ويتگئنيشتاين’ين سؤزوندن بئله بير سوْنوج چيخير: «شعر فلسفهيه چئوريلمهليدير». قولاغينيزي يومون، بونو ائشيتمهيين، اؤز يولونوزا گئدين!
>>>شاعير کيمينله دانيشير؟
شاعير، ليريک شعرده ماهني اوخوياراق، دينلهييجيلريندن اوز چئويرير. ائله گؤسترمک ايستهيير کي، اؤزويله دانيشير، يا دا باشقاسيلا دردلشير: چئورهنين روحو ايله، ايلهام تانريجيغي ايله، ايچکين آرخاداشلا، سئوگيليسي ايله، تانرييلا، گؤودهلشميش [تَجَسُّد تاپميش] بير تجريدله». بلکه ده دوْغال بير نسنه ايله، بالاجا اوغلانين چوبوقلارينا دؤزهن ائششکله؛ «اؤز كاساجيغيندا گيزلهنيب، گؤزه گؤرونمهين اريك چيچهيي» ايله؛ «يالقيز كومانين ديرهييني تاكـ تاراك دؤين آغاجدلن»له.
>>>TOTALİTAR DÜNŞÜNCƏ TƏRZİ VƏ ŞEİRİN ÜSTÜNLÜYÜ
Ümumiyyətdə ədəbiyyatmızda şeir nəsrə üstündür, xüsusiylə Güneydə şeir var, nəsr yoxdur. Bunun səbəbi nədir? Şeirimizin
nəsrə üstünlüyü üç mülahizə ilə qarşılaşdırır bizi: biri tarixi
geriliyimiz, o birisi şeirin təksəsli (monofonic) mahiyyəti, üçüncüsü
isə dilin özülündə şeirin dayanması.
ANLAM XƏSTƏLİYİ VƏ QAYNAQ NOSTAGİYASI
EYAVZ TAHA
Bəşər həmişə "anlam" mələyi ilə qol-boyun yaşayıb. Anlamı olmayan və ya anlaşılmaz olan olan fenomenlərdən isə hürküb, qorxub. O həmişə güman edib ki, fenomendə, mətndə, sözdə, sənət əsərində, mükəmməl və kəskin bir məna var. Derrida bu təsəvvürü dağıdır. O, əlbəttə, hər bir mümkün anlama qarşı çıxmır və ya tam anlamsızlığı müdafiə etmir, anlaşılmaz, qaranlıq, dağınıq, yarımçıq və iç-içə mənaların axtarışına çağırır
>>> EYAVZ TAHA
Bəşər həmişə "anlam" mələyi ilə qol-boyun yaşayıb. Anlamı olmayan və ya anlaşılmaz olan olan fenomenlərdən isə hürküb, qorxub. O həmişə güman edib ki, fenomendə, mətndə, sözdə, sənət əsərində, mükəmməl və kəskin bir məna var. Derrida bu təsəvvürü dağıdır. O, əlbəttə, hər bir mümkün anlama qarşı çıxmır və ya tam anlamsızlığı müdafiə etmir, anlaşılmaz, qaranlıq, dağınıq, yarımçıq və iç-içə mənaların axtarışına çağırır
UCQARDAN ORTAYA
EYVAZ TAHA
Bir çox millətlər kimi, bizim tariximz də kişilərin oylağıdır. Doğrudur, dədə qurqudda, Əsli-Kərəmdə və Abbas-Gülgəzdə qadın söyləmləri [diskurslrı] ilə qarşılaşırıq. Amma bu ucqardır.
>>>گوندوغار اؤلکهسی: شمس، مؤولوی!
نسیمی اولماسایدی مدنییتیمیزه عؤمور بویو حئییفسیلهنردیم. نسیمی، گوندوغار [اشراقیلر] سلالهسینین دیلیمیزده دیللهنن سون ائلچیسی آدینا، بو تجروبهنی بوتون آیرینتیلاری، بوتون اینسانی اؤزهللیکلری ایله بیزیم اوچون جانلاندیردی. بیلیرم صوفیزم سؤیلمینی نسیمیده بیتیردیییم اوچون کسکین قیناق قیلینجلارینا آماج اولا بیلهرم. دئیهجکلر بس فضولی؟
>>>گؤيه ميللَنميش چرپلنگ، یوخسا پاليچيغا اوتورموش گمی
گلهنک باجاسيندان باخاندا بونلاري گؤروروک: باکي، يونگوللوکدن گؤيه ميللَنميش چرپلنگه [بادبادکه] اوخشايير، تبريز ايسه آغيرليقدان پاليچيغا اوتورموش گمييه.
>>>
"kimin hökmranlıq etməsi" önəmlıdir, yoxsa"necə hökümət etmək"?
Ədalət və azadlıq tsadüfi bir ləzzət deyil. Habelə bu iki kateqoriya Hökmranın xüsusiyyti deyil, hökümətin özəlliyidir. Bununla mən nə demək istəyirəm?
>>>شعر، قاباريق وارليقدير
ایواز طاها
شعر خستهليكدير، قيزديرمادير، کافکا دئميشدير. قيزديرمانين درجهسيني آزالتماق هله لاپ ساغالماق دئييل. ترسينه، قيزديرما هر شئيي تميزلهيير، داها آيدين گؤستهرير.
Yaxşı niyyətlərin pis nəticəsi
>>>
POSTMODERNİZM VƏ ARXADAN ATILAN DAŞ
پُستمُدرنیزم و آرخادان آتیلان داش
گؤزهل سؤزون چیرکین آستاری
نئچه ایل اؤنجه شعر آخشاملارینین بیرینده، گؤزهل یولداشلاردان بیری اؤیونهرک دئدی: «من آذربایجان دیلیندن باشقا دیلده یازیلمیش هئچ بیر اثری اوخومورام.» ایندی ایسه بونا یاخین سؤزلری اینتئرنئت دوشرگهلرینین بیرینده اوخویورام: «من تکجه تورکجه کیتابلاری اوخویورام، چونکی اؤزگه دیلده یازیلمیش کیتابلاردان لذت آلماغی باجارمیرام.»
توتالیتئر دوشونوش طرزی و نثرین یوخلوغو
بیزده شعر نثره اوستوندور. بونا ایلک باخیشدا سئوینیریکسه، خستهلیک کیمی ده باخا بیلهریک. بو دوروم بیر یاندان میللی کیملییمیزی قورویورسا، او بیری یاندان دوشونوشوموزدهکی چاتیشمامازلیغا قاییدیر. بيزدهکي سیاسی باسقی و ايجتيماعي گئريليک، آنجاق شعره مئيدان وئرير، نثره يوخ.
>>>ایندنبئله بو اینتئرنئت دوشرگهسینده آذربایجانلی اولاراق دوشونجهمیزده و دوشونوش طرزیمیزده کی آفتلری آراشدیراجاغام. "دوشونجه آفتلری" باشلیقلی آردیجیل یازیلار، بو آددا بیر کیتابین سادهلشدیریلمیش ائپیزودلاریدیر. حاضیرلاماقدا اولدوغوم کیتابین مضمونونو بئله قیسا و سادهجه وئرمهیین ایکی فایداسی وار:
>>>ДЦНЙАНЫ ДЯЙИШДИРМЯК, ЙОХСА ОНА УЙЬУНЛАШМАГ? 1.Hissя
ДЦНЙАНЫ ДЯЙИШДИРМЯК
Eyvaz TAHA
Font: Times 2001 Lat.
Елм бцтювлцкдя идрак мягсяди дашыйыр. амма çağdaş елм йалныз дцнйаны qavramağa дейил, бялкя ондан даща артыг дцнйаны дяйишдирмяйя йюнялмишдир. Дцнйаны дяйишдирмяк вя бу мягсяди gerçəkləşdirmək истяйи чох мцряккяб бир tarixi gedişdə ortaya чыхмышдыр. Бу просес сон 400 илдя елмин get-gedə нязяри сяъиййядян (йя'ни дцнйанын qavramaqdan) практик сяъиййяйя (йя'ни дцнйанын дяйишдирилмясиня) йюнялдилмясиня сябяб олмушдур. Дейя билярик ки, çağdaş елмин юз əski аналогундан köklü seçilməsi щямин практик сяъиййяйя yönəlməsindədir. Mahiyyət etibari ilə təkcə “science” adlanan çağdaş elm техноложи тяъяссцмцнц тапa bilərdi.
نظريهي توطئه، انگيزه و انديشه
ایواز طاها
ترجمهی این مقاله را به زبان ترکی آذربایجانی درهمین سایت با عنوان زیر بخوانید:Qurğu Nəzəriyyəsi: Dürtü (motiv) və Düşüncə
انگيزه همچنان در تاريكي است و نه تنها از ديگران بلكه اغلب از خود شخصِ عامل نيز در معاينة نفس پنهان ميماند. بنابراين انگيزهجوئي و طلب اينكه هر كس ژرفترين انگيزة خويش را در محضر همگان به تماشا بگذارد، طلب محال است و همة عاملان را به رياكاري ميكشاند. به محض آنكه نمايش انگيزهها شروع شد، رياكاري تمامِ روابط انساني را مسموم ميكند. افزون بر اين كوشش براي بيرون كشيدن مكنونات و قرار دادن آن در انظار به اين ميانجامد كه اموري كه برحسب طبيعت و ماهيت بايد در تاريكي و بيرون از ديد پنهان باشند وقيحانه به نمايش در ميآيند.
>>>يازيچینين اؤلومو: اوخوجو دؤنمی
ایواز طاها
بير يئره توپلانميش ثروتين مرکزيني سوسياليزم داغيتدی، دئموکراسی ايسه اوست اوسته قالانميش قدرتين مرکزيني. بونو لويي آلتوسئر دئيير: بيز مارکسدان بويانا اؤيرنميشيک کي، اينسانين ذهني، يادا اونون اقتصادیـ سياسيـ فلسفي «من»ـي تاريخين مرکزی دئييل. آيدينلانما فيلسوفلارینين و هئگئلين عکسينه اولاراق، بونو باشا دوشموشوک کي، تاريخين مرکزی يوخدور. تاريخ ائله بير قورولوشدور کي، يانليش ايدئولوژيک بيلیک اولمايان يئرده، اونون مرکزی اولمور.
>>>آنا یارپاق| دوشونجه| قیسا یازیلار| رومان، اؤیکو| تنقید| کیتاب| درگی، قزئت| گوزگو| کیملیک| دوشرگهنین تاریخی آردیجیللیقلا آرشیوی| فارسینوشتها| بیرباشا ایلگی| بوتون یازیلار|
● Bir grup öyrəncilərə bağlı bu internet düşərgəsi azərbaycanlı yazıçı
və düşünər EYVAZ TAHAnın yazılarını yayır
● Düşərgədə gedən yazılara görə sayın müəllifdən icazəli olsaq da bütün
texiniki çatışmazlıqların mısuliyyıti bizim üzərimizə düşür
● BU İNTRNET DÜŞƏRGƏSİNDƏN GÖTÜRÜLMÜŞ YAZILARIN QAYNAĞI MÜTLƏQ GÖSTƏRİLMƏLİDİR
● Bizim E-mail ünvanımız: yarpaqnews@gmail.com
● Yazarın E-mail ünvanı: eyvaztaha@gmail.com
© Bütün hüquqları qorunur və düşərgə sahibinə məxsusdur
