یازی قایدالارینی بیرلشدیرمک آماجی ایله آشاغیدا گئدن باخیشلاردا اؤتهری ال گزدیریلیر، باشلانغیجدا و سونونداکی تعارفلر سیلینیر.
سایین جواد زنجان یازیر:
_________________________
از شما سوالي درباره زبان توركي دارم . اميدوارم جنابعالي ، كه از اساتيد شناخت شده و خلاق اين حوزه هستيد ، پاسخ دهيد.
مدتي است كه زبان و رسم الخط توركي آذربايجاني مورد استفاده در آذربايجان شمالي ذهن مرا مشغول كرده است. خواستم تا اين مورد را با شما هم در ميان بگذارم .خود بهتر از من ميدانيد كه در رسم الخط لاتين آذربايجان شمالي حرف Ə وجود دارد كه برابر با فتحه ما است. اما من به هيچ عنوان – هر قدر هم كه تلاش ميكنم – نميتوانم با اين حرف كنار بيايم . به نظر من اين حرف اصلا با حروف ديگر لاتين هماهنگ نيست مخصوصا اگر در ابتدا و يا انتهاي كلمه بيايد . (1- البته اگر كسي شك دارد بهتر است قلم به دست بگيرد و يك پاراگراف بنويسد. و همچنين اگر در آينده در آذربايجان جنوبي هم بخواهيم ، كه ناگزير بايد بخواهيم ، با حروف لاتين بنويسيم با توجه به نوع آموزش و سابقه حروف در ايران بي شك اكثريت با اين حرف ə مشكل خواهند داشت. 2-بگذريم از اينكه در كامپيوتر هم دچار مشكل مي شويم ) نمي دانم چرا در آذربايجان شمالي اين حرف را از رسم الخط كريل وارد لاتين كردند. حتي در جايي خواندم كه حرف ш را هم براي حرف ش از خط كريل برگزيده بودند كه بعدها با فشار توركيه به صورت Ş نوشتند . بهتر ميدانيد كه اگر فقط همين يك حرف نامتعارف ə را با حرف e جايگزين كنيم بسياري از كلمات آذربايجاني در نوشتن هم ، با كلمات توركيه دقيقا يكي خواهد شد. البته تنها رسم الخط نيست . گاهي كلماتي را به كار مي برند كه لااقل مي توانم بگويم من به عنوان يك آذربايجاني نمي پسندم . بگذاريد جمله اي را عيناً از آذربايجان شمالي بياورم:
Ənənəvi beynəlxalq kitab festivalı start götürdü
آيا به نظر شما بهتر نيست به جاي كلمات "بين الخالق" ،" فستيوال" ، "استارت گؤتوردو" از كلمات "اولوسلار آراسي "، "سرگي" و "باشلاندي" استفاده كنيم . و به جاي آن بنويسيم : عنعنوي اولوسلار آراسي كيتاب سرگيسي باشلاندي. enenevi uluslararası kitab sergisi başlandı
تركيب "بين الخالق" و يا "استارت گؤتوردو" كه به وفور در آذربايجان شمالي مورد استفاده قرار ميگيرد را بمب اتم هم نميتواند تجزيه كند . و اين در حالي است كه ما كلمات بسيار زيبايي به جاي اين كلمات بيگانه ناهماهنگ با زبانمان داريم. البته اين تنها يك نمونه كوچك است .
در نوشته ها و رسانه هاي آذربايجان شمالي به وفور از كلمات عربي ، فارسي ، روسي و انگليسي غير متعارف و ناهماهنگ با توركي استفاده ميشود اما بسيار نادر است كه از كلمات توركي توركيه استفاده شود! براي نمونه برخي از كلمات غير توركي ناهماهنگ را آورده و داخل پرانتز معادل توركي آن را مي نويسم : طلبه (اؤيرنجي) – مكتب (اوخول) – طلبات (ايستك)- پايتاخت (باشكند) – خاريجي ، اجنبي (يابانجي/ ياد) – شيمال ، جنوب ، شرق ، غرب ( قوزئي ، گونئي ، دوغو ، باتي) – محاربه ، جنگ (ساواش) – متمادي (سوركلي)ــ صولح (باريش) – هلاك اولوب ( اؤلوب ، و ... / جالب است اين كلمه را حتي براي شهداي خود هم استفاده ميكنند كه براي ما جنوبي ها خندهدار و باعث تاسف است) – گويا (سانكي ، دئمهلي) – مسكونلاشماق (يئرلشمك) – منبع (قايناق) - موقاويله (آنلاشم ) – بله ، هه ، هن (ائوئت) - نامزد (آداي) و ....
درست است كه كلمات داخل پارانتز از توركيه گرفته شده است، ولي مگر ريشه و مشتقات همين كلمات در توركي ما موجود نيست و مگر براي ما نامتعارف و بيگانه است؟ كه عدهاي احتمالا خرده ميگيرند.
خود بهتر ميدانيد كه با اندكي اصلاح چه در رسم الخط و چه در كلمات مورد استفاده در آذربايجان به راحتي توركي آذربايجاني و استانبولي - بدون اينكه به مشكلي برخورد نماييم- به هم كاملا نزديك ميشوند. در ضمن به نظر من حرف خ هم با توركي ناهماهنگ است و جالب اينكه ما وقتي به آثار ادبي كلاسيك آذربايجان مثلا به كتاب دده قورقود نگاه ميكنيم كمتر ردي از حرف خ مي بينيم . و يا حتي در كمتر از 30 سال پيش مثلا در شماره هاي اوليه مجله وارليق اكثرا به جاي خ از ق همانند چوق ، يوق به جاي چوخ و يوخ استفاده شده است. اين در حالي است كه امروزه در آذريايجان شمالي حتي به جاي كلمات : آرشيو ، كر (گروه موسيقي)، تراكتور، قالي، كاراكتر و... از كلمات آرخيو، خور، تراختور، خالي، خاراكتر استفاده ميشود. (1- آيا اين به دليل نفوذ زبان زمخت روسي در توركي آذربايجان نيست؟ 2- در آذربايجان جنوبي كه وضع اسفبار است گلماخ ، گئتماخ ، خالخ و ... البته مشكلات اين طرف به دليل نبود دولت ملي حكايت ديگري دارد. 3- و باز جالب اينكه در زبان رسمي و ادبي توركيه حرف خ وجود ندارد.)
در اين باره حرف بسيار است. استاد گرامي اگر ممكن است نظر خود را در اين باره - كه بيشتر شبيه درد دل شد - بگوييد و اينكه چرا در آذربايجان شمالي براي اصلاح و زيبا شدن توركي همتي و غيرتي، آنگونه كه در توركيه است، ديده نمي شود ؟
سایین الکا یازیر:
_________________________
سیزین آذربایجان دیلینه ائتدییینیز بو گوزل قوللوغا گؤره تشکر ائدیریک. یادیزدان چیخماسین کی آز و قیسسا یازی و اونو گؤزل و شیرین یازماق هز زاددان یاخشیدیر. بیرده ممکن اولسا بعضی سوزلرین پارانتز آراسیندا معناسینی یازماق سیزدن بیزه بورج اولسون. ممکن اولان قدهر عرب دیلیندن آلینمیش سؤزلری ائله اولدوغو کیمی یازماق یاخشی اولار، بیز اونو اوخویاندا بیلریک نئجه تلفظ ائدک.
سون سؤزوم بو کی، بیزیم تورکجهمیزده بعضی حرفلر کلمهدن حذف اولار. مثال اوچون "یالقان" بیزیم تورکجهده "یالان" اولار. بو باعث اولوب آذربایجان تورکجهسی شیرین اولسون. سیزده بو قایدایا سعی ائدین رعایت ائدهسیز. یاشاسین آذربایجان آنا یوردوم.
سایین هـ. یازیر:
_________________________
اوچ ایل اؤنجه بو دهیرلی کیتابین [شعر وارلیغین ائویدیر] تعریفینی ائشیتمیشدیم. آمما هر زمان تهرانداکی "اندیشهی نو" یاییم ائویندن سوراقلاییردیم، "یئنی چاپی چیخماییب هله"دئییردیلر. بو گون بو خبری گؤردوم گئرچکدن سئویندیم، آمما نه یازیق کی، قاباغا گلن دوشنبه گئدیرم زیندانا و 3 ایل یولونو گؤزلهدییم ایواز طاهانین شاهکارینی اوخوماغی باشارمایاجام.
ایواز طاها سایین هـ. بهیین جاوابیندا یازیر:_________________________
سالام سایین بی! سایتیما قویدوغونوز کامئنت منی دریندن کدهرلندیردی. ریجا ائدیرم کیم اولدوغونوزو ایمئیل آدرسیمه آچیقلایین. بیر ده اگر سرّ دئییلسه بویورون پروبلئم نهدیر؟ اومود ائدیرم بو دوستاقلیق مسئلهسی قطعی اولماسین، آنجاق اگر قاچیلماز اولسا اؤز الیمله او قابیلسیز کیتابی سیزه چاتدیراجاغام.
درین سایقی ایله
سایین هادی یازیر:
_________________________
کئشکه چنگیز آیتماتوفون "جمیله" آدلی رومانینی آذربایجان تورکجهسینه چئویرهسینیز.
بیر ده من سیزین یازیلارینیز بارهده بیر آز اؤزآی افندی ایله موافقم. باخین سیزین یازیلارینیزین محتواسی ایجاب ائلهییر کی اؤزهل اوخوجولارینیز اولسون. پس متنی عرب و فارسجا سؤزجوکلره بورومک (یا سیزین دیلینیزله دئسک، ساده لشدیرمک) نهیه لازیم؟
سایین اؤزآی یازیر:
_________________________
چوخ گؤزل تورکچه یازدیغینیز یئرده هر کسین بیلدییی سؤزلر ین یئرینه عربجه- فارسجا سؤزلر قوللانیرسینیز! مثلن بو هؤروتده (متنده) «آنلاییش» یئرینه «ایصطیلاح»، «اؤزنه» یئرینه «فاعیل» «اؤنسَل» یئرینه «اوبیئکتیو» و بیر ده «آنجاق» یئرینه چوخ «آمما» یازیرسینیز. بوگونه قدر من آنلامیش دئییلم کی، بو «هابئله» نه دئمکدیر. منجه بو سؤز کؤکسوزدور.
ا.طاها سایین اؤزآیین جاوابیندا یازیر:
_________________________
دیققتینیزه گؤره سئوینیرم. یازیلاریمدا اورتا ساوادلی اوخوجونو گؤز اؤنونه آلیرام. هابئله[!] یازیلاردا گئدن بعضی دوغما سؤزلرین قاورانیلمازلیغیندان گیلئیلهننلر ده وار. "اؤزنه" سؤزونو آراسیرا "سؤبئکیت" یئرینه ایشلهدیرم. لاکین "آنلاییش"ایصطیلاح"ین قارشیلیغی دئییل. اینگیلیسجه notion [یاناشما طرزینین] قارشیلیغیدیر. رسمی دیلده اونو conception سؤزونون قارشیلیغی کیمی ده ایشلهدیرلر. ایصطیلاح "تئریم و تئرمین"ین قارشیلیغیدیر. "اؤنسل" سؤزو ایسه a priory [تجروبهـاؤنجهسی] تئرمینینین قارشیلیغیدیر. اویئکتیو "نسنل" دئمکدیر، بونو دا ایشلتمیشم. "هابئله"نین قایناغینا گلدیکده شوبهه ائتمهییمیزه دیمز، دیلده چوخ دا قایناق اؤزلمی داشیمامالیییق. آمما اونون حاققیندا داها دقیق بیلگینیز وارسا اوخولارلا بؤلوشون لوطفن.
سایقیلارلا
سایین دوست یازیر:
_________________________
حیدر دارانلی اولدوقجا ایلگینج بیر نکتهیه بارماق باساراق دئییر کی، "واللاهی بیلمیرم هله سویو یوخ، یولو یوخ، برقی تلفونو یوخ... اوزاق بیر کنده بو "آب آشامیدنی" سؤزجویو نه جور و هاردان گئدیب چاتیب؟"!
گئرچکدن ده دوشوندوروجو دور، آمما بو سورونون جاوابی ایچهریسینده گیزلیدیر. بو ساختا و خستهلیکلی دیل هاردان و نه جور سیزیب سوخولوبدورسا دیلیمیزه، شیفاهی و یازیلی ساغلام دیلیمیز ده ائله همن باجادان گیرمهلی. بو ایسه، هلهلیک اولاناق دیشی، فانتاستیک چالارلی بیر آرزو کیمیدیر. هرکس پایینا دوشهنی آنلامالی و یاپمالیدیر منجه.
محمد گرامی مینویسد:
_________________________
سلام وبلاگ بسيار خوبي داري. درسته که زبان مادری ام را به زحمت میخونم. اما تلاش میکنم هر روز تمرین کنم. از زمانی که طرفداران تیم تراکتور یا به قول تبریزی ها تیرختور در مقابل طرفداران تیم استقلال با آن شکوه قرار گرفتند فهمیدم چی بی چی هست. سایت شما را یکی از دوستان معرفی کرد به نظر او درست ترین ترکی را اینجا میتونم بخوانم. این نظر چه قدر صحیحه؟ اما نگارش شما خیلی مشکله و هرچه میخونم خوب راه نمیافتم به نظر شما چکار کنم؟
سایین حیدر دارانلی یازیر:
_________________________
من بو گون چوخ سئوینیرم کی، بیر سورغو اورتایا آتدیم، مختلیف فیکیرلر الده ائده بیلدیم . چوخلاری بو سورغویا قاریشیب بعضن سایین سما کیمی اؤز فیکیرلرینی جاواب اولاراق یازدیلار دا. تکی بئله فیکیر پایلاشماغیمیزین داوامی اولسون!.
آمما من بیر قایدادا یازماغیمیزی طلب ائتمکدن بیر هدفیم واردیر کی سویلهیهجهیم. بو گون چوخ تاسوفله دئیه بیلهرم کی، تورکجه دانیشیق دیلیمیزی الدن وئرمیشیک، تکجه هر جوملهنین باشیندا بیر فعل قالیب! تبریز "سهند" تئلئویزیا کانالیندا گؤزل بیر آدی داشییان وئرلیش وار: "بیزیم کند". من هر زامان بو وئرلیشی ابزلهییرم کی مختلیف کندلردن یایلیر، هر کندین کوتلهسی گلیب اؤز کندلرینده ا ولان پروبلملردن سوز آچیرلار. آمما یاندیریجیسی نئجه قونوشمالاریدیر. اؤرنک اولاراق بیری دئییر (بیزیم مشکولوموز آب آشامیدنیدیر.) من واللاهی بیلمیرم هله سویو یوخ- یولویوخ – برقی یوخ – تلفونی یوخ... اوزاق بیر کنده بو "آب آشامیدنی" سؤجویو نه جور و هاردان گئدیب چاتیب. بس ایچمهلی سو نه اولوب؟! فاتحه !! بوردادیر کی، یازیلاریمیزی بیر قایدادا دوزگون یازماغیمیز گرکلی اولور تا بیر گون بیر تورک اوغلو یا قیزی ایستهدییی بیلسین "آب آشامیدنی"نین تورکجه آنلامینی بیلمک ایستهسه آوارا قالماسین و بیر کیتابدا اونا جاواب تاپا بیلسین.
ایندیکی شیفاهی و دانیشیق باخیمیندان دیلیمیزی الدن وئرمیشیک و بوتون رادیو وتئلئویزیون وئرلیشلری بو یولدا بیزه تام گوجله یاردیم ائدیبلر و هم ده ائدیرلر بیز نه ایش گورمهلیییک؟ دوز اؤیرهنیب ودوز یازماقدان باشقا بیر یول قالیر می؟!
ایواز طاها سایین ذوقییه جاواب اولاراق یازیر:
_________________________
1ـ بیز باجاردیقجا اورتاق تورک دیلینه قورشانمالی، آمما بیرینجی نؤوبهده آذربایجان تورکجهسینی دیرچلتمهلیییک. من اؤزوم تورکجهمیزی زدهلهمهمک شرطی ایله اورتاق تورکجهیه یاخینلاشماق ایستهییرم. سورونون گولونج طرفی وار: بعضن اؤز دیلیمیزده دوزگون جومله قورا بیلمهین بیریسی اورتاق تورکجهده یازدیغینی گومان ائدیر.
2ـ فعللردن گئنه بولا یارارلانماغی "دده قورقودا" بورجلویام. سویلهدینیز "اورخون یازیتلاری، تورفان الیازمالاری، قوتادغو بیلیک، دیوان لغات الترک، آلتون یاروق" کیمی اثرلر سؤزجوک و یازی طرزی باخیمیندان توکنمز خزینهدیر. آنجاق بو گونکو احتیاجیمیزی سؤزلرین تاریخی گلیشیمینه زورلا یوکلهمهلیییک. بو خزینهلرله اوستا دوزگون یاخشی تانیشدیر، سایین بیات و سایین سولئیماناوغلو ایسه اونلاردان یاخشی فایدالانیرلار. اونلارا بو خصوصدا غیبطه ائدیرم.
3- بوندا بؤیوک ایمکان وار. آنجاق اوردان آلینان هر بیر سؤزجوک دیلیمیزین جوغرافییاسیندا اؤز یئرینی تاپمالیدیر. سؤزلویو قاباغیمیزا قویوب هانسیسا "قاورام"ـا سؤزجوک آختارماقلا ایش بیتمیر. دیلیمیزین چالارینا رعایت ائتمک گرهکیر. یوخسا دیلیمیزی فارسجانین گراماتیکاسی اساسیندا ایستانبول تورکجهسینین سؤزلرییله یازاجاغیق!
4- گونئی آذربایجان یازار و شاعیرلرینین قونداردیغی سؤزجوکلرین سیناغینا گلدیکده هلهلیک قیسا یولوموز یوخدور. بونا قوروم ایستهییر. بیر یئره توپلاشماغیمیز ایسه هم سیاست آداملارینی قیجیقلاندیریر، هم ده اؤزوموز دوشونجه آلیش وئریشینه خور باخیریق. چاره هلهلیک فردی آیدینلاتما، قارشیلیقلی تنقیدلردهدیر. تنقیدین قورتولوشچو گوجونه اینانمالیییق. آراشدیرما و تنقید مدرن دونیانین اؤزهللیییدیر.
5ـ "نئجه یازاق"ین تکنیکی ایشلری قالیر. ارشاد ناضیرلیینین ایملامیزدا مداخیلهسی الیمی سویودوب. چونکی بو کیتابدا اساسن سؤزجوکلرین نئجه یازیلیشی دارتیشما مؤوضوعسودور. کیتاب یئنی گؤتوروشه اویغون بوراخیلیرسا اؤز آنلامینی ایتیریر. بونا چیخیش یولو آختاریرام.
سوندا سایین آراز اوغلونون ایشاره ائتدییی مسئله بارهسینده دئمهلییم که بئله بیر حرکتلر عقلانیتین گلیشمهسینه مانعه تؤرهتدیکلری اوچون خستهلیک حالینا گلمیشدیر. بو، یالنیز فردی سویهده نیفرتین فورانی دئییل. قوزئی آذربایجاندا دوشونجهنی آیاقلامیش متدولوژینین داوامیدیر. بیز آنجاق بو مرحلهنی آشماقلا مدنیت سویهسینه قالخا بیلهریک. بئله بیر داورانیشلارا رادیکال تپکی گؤسترمهسک تفککوردن آنجاق بیر قورو آد قالاجاق.
سایقیلارلا
سایین ذوقی یازیر:
_________________________
سیزین ["تاريخي سيناقدان ایندیکی دوروما" باشلیقلی] مقالهنیزی اوخویار کن بیر نئچه سورغو قیغیلجیمی ذهنمه گلدی کی، ایجازهنیزله سیزدن سوروشماق ایستهییرم:
1. تورک دیلینین چئشیدلی دئییملری، اویغور-چاغاتی لهجهسیندن توتدو آنادولو تورکجهسینه کیمی، بیر نئچه دیلدن داها آرتیق ائتکیلنمیشلر. عربجه، فارسجا و روسجا بو دیللرین داها باشدا گئدنیدیر. بو دیللردن گلن سؤزجوکلرین بیر چوخو بوتون تورک لهجهلرینده اورتاق اولاراق قوللانیلیر. بئله کی آلتی جیلدلیک "آذربایجان ایضاحلی لوغتی" ایله "ئویغور تیلی یئزاهلیق لوغتی"لرینی توتوشدوردوقدا، اولدوقجا یابانچی اورتاق سؤزجوکلرله اوزلهشیریک. سیزجه تورک دیلینین ساغلام بیر دوروما یئتیرمهیه اورتادا بیر ایشبیرلیگی یارانا بیلر (لهجه اؤزهللیکلرینی قورویاراق) یوخسا آذربایجان، اویغور، اؤزبک و ... دیلبیلگهلری یالنیز اؤز لهجهلرینی آریندیرمالیدیرلار. سؤزون قیساسی، تورک لهجهلرینی یاخینلاشدیرماق آماجیلا گئدن ایصلاحاتا نئجه باخیرسینیز؟.
2. تورکدیلینین داها اسکی و تمل اثرلری یعنی اورخون یازیتلاری، تورفان الیازمالاری، قوتادغو بیلیک، دیوان لغات الترک، آلتون یاروق و ... نه قدر گوهنیلیر و دایانا بیلهجهییمیز سؤزجوک و دیل و قرامئر قایناغی اولا بیلر؟
3. تورکجهسینین گلیشدییی و گونوموزدهکی ایستانبول تورکجهسینین یئتیشدییی سؤزجوک و دئییم خزینهسیندن نه قدهر قوللانماق لازیمدیر؟
4. گونئی آذربایجان یازار و شاعیرلرینین اورتایا قویدوغو و اولدوشدوردوغو یئرلی یوخسا ساختا سؤزجوکلرین داها آرتیق قوللانیلماغا گلمهسی اوچون، هانسی بیر سیناقدان کئچمهلیدیر؟
5. سیزین بئش جیلدلیک "نئجه یازاق" آدلی اثرینیزین قالان جیلدلری، یوخسا کامل مجلدی نه زامان چاپ اولاجاقدیر؟!
سوندا سایین "آراز اوغلو" جنابلاری اشاره ائتدییی گوناز تیوی ده گئدن سؤزلره گؤره ده فقط دئیه بیلهرم کی متأسفم. من باشا دوشه بیلمیرم کی ائله بیر تئلویزیادا بئله بیر بحثلر، نه آماجلا طرح اولونور؟ منجه بئله بیر سؤزلره سیزین یانیت دئیه، واخت آییرماغینیزا هئچ گرهک یوخدور. دریندن باخیلیرسا، سیزین ائله یالنیز بو علمی مقالهنیز بوتون او سؤزلرین جاوابیدیر. ایراندا تورک ژورنالیسمی سیزله تانینیر و یول ایله یارپاق أن گلیشمیش اؤرنکلریمیزدیرلر و سیز اولماسایدینیز بیر چوخو آذربایجان قزئتهچیلیبی نه اولدوغونو باشا دوشمزدیرلر. دئمک آذربایجان دیلینین گلیشمهسینه گؤستردیبینیز چابالار و اونون ائتکیلری هامییا آیدیندیر و ائله بوندان دولایی معروض قالدیغینیز تضییقاتلارا و محرومیتلر بیلمیرم بیرسیرا دوستلارین گؤزونه نییه گلمیر. نهسه، زامان گئدیشی اؤزو بیر چوخ سورولاری یانیتلایاجاق. او یانیتلاری بوش وئرین لوطفن، مومکونسه بیر قهوه یوخسا سادهجه بیر نسکافه ایچین و منیم بو ساده سؤاللاریمی یانیتلایین. یانیتلایینیز لوطفن!
سایین نادر "دوشونجه ساحهسینده دیلیمیزی ایندیدن دیندیرمک اولار" باشلیقلی مقالهنین معین کامئنتلرینه جاواب اولاراق یازیر:_________________________
نه اولوب کی؟! بیریسی سایقییلا تنقید یازیب، بیریسی ده سایقییلا اونا جاواب وئریب! ایندی هئچ نه اولمادان کامئنتلر بؤلومونده قان سو یئرینه ایشلهییر! ادبیات- دیل- فلسفه- ژورنالیستلیک و باشقا ساحهلرده ایواز معلمین اؤزونه عاید یازی طرزلری گئرچکدنده بام باشقادیر. چونکی فلسفی مضمونلار اونلارین یازیلاریندا بؤیوک اولچوده ایشلهنیر. تورکچه دئییل هر دیلده، فلسفی مضمونلاری آنلاماق بیر آز چتین و آغیردیر و گئنللیکله بو علمین اوزمانلار و یاخود ماراقلانانلاری باشا دوشر. او، بونو چوخ آنلاملیجاسینا آیندیلاتمیشلار.
منجه کامئنتلردهکی دارتیشمالار قونویلا ایلگیلی دئییل. فولکلور ادبیاتینی فلسفه دیلی ایله آنلاتماق دوغرو دئییل و ترسینه فلسفه ده فولکلور دیلینه یئرلشمهیهجک. عینی حالدا اونلار بیربیرلرینه قارشی دئییللر. دیل بیر گؤودهدیرسه، یؤنتملر اونون عضولریدیر. گؤودهنین هانسی عضوی یارارسیزدیرمی؟
عرب،فارس و یا خود باشقا دیللره عائد سؤزجوکلرین تورکچهدن سیلینمهسی قاچیلماز دئییل، آمما هر کسین بیلدییی قدهر و مخاطبینه اویغون یازماسینا اذن وئرمک لازیمدیر. یقین کی، اوخویان احتیاج دویارسا، تاپیب اوخویوب اؤیرهنهجکدیر. بو گون بیربیریمیزی تحمل ائدهرک، ان اؤنملیسی، هر کیم اؤز گوجو قدهر دیلداشلاریمیزدا زنگین دیلیمیزه علاقه یاراتما بورجوموزو اؤدهمهلییک. یوخسا بئله گئتسه یاخینا گلن یئنی ماراقلیلاری قاچیرا بیلهریک.
سایین "آوارا" یازیر:_________________________
عيسا [قنبر] بيله اعتيبار [ممداوف] بي غفيلدن کوچه ده راستلاشيرلار. بو جور گؤروشو گؤزلمهديیيندن هر ايکيسي اوّلجه برک چاشير. اعتيبار بي اؤزونو اله آليب يانـ يؤرهيه نظر سالير، ياخينليقدا هئچ کسين اولماديغيني گؤروب دئيير:
ـ عيسا بي، آند اولسون آميپ-ين [آذربایجان میللی ایستیقلال پارتییاسینین] تأسيس کونفرانسينا کي، منيم بو دونيادا زهلم گئدن ايکي آدام وارسا، اونون بيري سنسن.
عيسا بي تمکينيني پوزمادان بير سيقارئت آليشديريب سويوققانليقلا جاواب وئرير:
ـ اعتيبار بي، گلين شخصي حيسسلره قاپيلماياق. دؤولتين معنافعي اولان يئرده بيز شخصي حيسسلريميزي بير کنارا قويماليييق. آند اولسون پارلامئنت بيناسينين15 مايدا قيريق-قيريق اولان شوشهسينه کي، منيم بو دونيادا زهلم گئدن ايکي آدام وارسا، اونون بيري سنسن آنجاق هئچ گؤر بونو ديله گتيريرم؟
(سایین "آوارا"نین یازیسینی عرب الیفباسینا بیز کؤچورموشوک. سایین آوارا یازیمیر کی، لطیفهنی اؤزو یازیب، یوخسا باشقا یئردن گؤتوروب. لطیفهنین گوجلو دیلینه، و مضمونونا دیققت ائتدیکده اونون قوزئیده یازیلدیغیندا شوبهه قالمیر. بیر ده کی، دئیهسن بیزیم بو باخیش بؤلمهسینی یولوندان آزدیراجاقلار!)
سایین سما یازیر:
_________________________
حیدر جنابلاری، اوستاد ب.بهزادینین لوغت کیتابینا استناد ائدیب بویورورلار کی، (غ) حرفی کلمهنین اولینده گلنده (ق) یازیلار، بئله ایسه (غریبه) دوغرودور یوخسا (قریبه)؟
البته من کلامین لحنیندن ائله آلدیم کی، حؤرمتلی حیدر جنابلارینین کؤنلو (قریبه)دن یانادیر. لاکین دئمهلییم کی، ب.بهزادی نین "فرهنگ آذربایجانی-فارسی"، (آذربایجانجا-فارسجا سؤزلوک) کتابیندا 769-773ـجو صحیفهلرینده بیر چوخ سؤزجوک یازیبدیر کی، هامیسینین دا اولینده (غ) گلیب و (ق) یازیلماییبدیر. مثلاً:غافل،غارت،غرض،غفلت و...
ب. بهزادی او ایضاحاتی تورکجه سؤزجوکلرین قایداسی اولاراق قلمه آلیبدیر. عربجهدن آلینان سؤزجوکلرده عموماً کئچرلی دئییلدیر، و (غریبه ) ده عربجه اولدوغونا گؤره (غ) ایله یازیلمالیدیر.
بیرده کی هامینین بیر شکیلده یازماغی مومکون دئییلدیر. هامی یازسا ، هامی اوخوسا ، و اوزدن کئچمه دئییل، درین -درین اوخویوب اینجهلهسه، یازی اؤز -اؤزونه اورتاق شکلینی تاپار.
سایین حیدر "تاريخي سيناقدان ایندیکی دوروما" باشلیقلی مقاله بارهده یازیر:_________________________
سالاملار سایین طاها جنابلاری! دیلیمیز بارده یازدیغینیز گوزل بو مقالهنی اوخودوم. بری باشدان بونو دئمهلییم کی، من بو یازینی تکجه اؤزوم (بلکه چوخلاری) اویرنمک اوچون یازیرام و ریجا ائدیرم باشفا جوره حئساب ائتمهیهسیز و یانلیشلیق یازیمدا اولورسا (البته اولاجاق) اونو منه باغیشلایاسیز.
آمما یازدیقلارینیزی اوخویاندا بیر سؤرغویا راست گلدیم . سؤرغو اوردان یاراندی کی یازمیسیز (غریبه غریبه یازی اوسلوب لاری نین اورتایا چیخماسینا ندن اولور...) بورادا اؤزومدن سوروشدوم کی "غریبه غریبه" دوز یازیلیر یوخسا "قریبه قریبه"؟! آچیقلاماسی یئرینه دوشردی کی دکتر بهزاد بهزادی جنابلاری ایضاحلی لوغت کیتابیندا دئیر کی: (غ) حرفی کلمهنین اولینده گلنده (ق) کیمی یازیلار. بئله بیر قانون واردیسا ؟ باخشی اولاردی کی اونو تام صورتده ایشلهدک و هئچ اولماسا بیر حرفین یازیلماسیندا اورتاق بیر نظره چاتیب و بیر شکیل ده یازاق. سایین طاها جنابلاری ،من نئجه یازاق کیتابینادا موراجعت ائتدیم، بو بارهده بیر جاواب تاپا بیلمهدیم اولسون کی بو سورغویا دوزگون جاوابلا سون وئرهک. و سونوندا بیر اؤنهریم ده وار.
من بونو دئمک ایستیرم کی اولورسا بیر نئچه اوستاد و دیلچی و قلم صاحیبی اولان یازیچی و شخصیتلردن بیر ستاد یارانسین تا هر بیر یازی کیتاب عنوانیندا یایلمامیشدن اؤنجه، گلیب بو ستاددان کئچسین و او یازیلارین یانلیشلیقی آلینسن. یانی ارشاددان اؤنجه ستاددان ایجازه آلینسین. منجه بیز بئله بیر یول ایله اورتاق الیفبابا ال تاپا بیلهریک. اولسون کی بیر گون هامی بیر شکیلده یازسین.
ایواز طاها سایین حیدره جاواب اولاراق یازیر:_________________________
سیزین سوالین بیر قیسمینی سایین سما جاوابلاندیریب. مسئله بوراسیندادیر کی، "غریب و قریب" سؤزلرینی ایکی ضدیتلی آنلام (اوزاق/یاخین) داشیدیقلارینا گؤره بیربیرندن فرقلندیرمهییمیز آنلاتیمین دقیقلییینه کؤمک ائدیر. (بیلیرم بئلهجه سؤزجوکلری رسمی دیلده "ق" ایله یازیرلار). منجه بؤیوک اوستادیمیز بهزادینین سؤیلهدییی قایدا دوغما سؤزجوکلرده و "قربیل" کیمی منیمسهنیلمیش کلمهلرده اؤزونو دوغرولدور. ("قربیل" عربجه غربل کؤکوندن آلیندیغینا باخمایاراق "ق" ایله یازیلیر).
دیلین تمیزلنمهسی اوچون بیر قورومون یارانماسینا گلدیکده، بو چوخ واجیب بیر گیریشمدیر. آمما بللی سببلره گؤره ایندیهدک سئیرک چالیشمالاردان اوزاغا گئده بیلمهییب. سیزین و یا باشقا دوستلارین بو بارهده کانکرئت اؤنریسی مسئلهنین چؤزومونه یاردیم ائده بیلر.
سایقیلارلا
سایین "آستارالی" یازیر:_________________________
توی اخبار شندیم که امسال صد و سی و پنج میلیون جلد کتاب درسی چاپ شده است که هیچکدام از این کتابها به زبان سی و پنج میلیون ترک زبان و چند میلیون اقلیت دیگر قومی ایران نیست. چه فاجعهی فرهنگییی بدتر از این میتواند در کشورمان رخ بدهد؟!
آغاز مدرسهها و فصل دیگری از استحاله هویت اقوام را به همه هممیهنان غیرفارس تسلیت میگویم.
اگوئیست دربارهی مطلب "نظريهي توطئه، انگيزه و انديشه" مینویسد:
_________________________
این نوشتار بسیار تکان دهنده است.حداقل برای من .نمیدانم چرا قبلاً این مقاله را ندیده بودم.حتماً لازم بوده اکنون ببینم که عمیقاً آن را درک کنم. موضوع بسیار عمیق و ثقیل است و در عین حال گیرا و تفکرانگیز. برای درک مفهوم درونی اش مکرراً باید خوانده شود. ولی همان بار اول هم در ناخودآگاه انسان جا باز میکند این نکته که :
«مكنونات دروني انسانها هر قدر هم پاك و طاهر باشند، در مقابل نقد بيروني و اتهام پليدي، سخت آسيبپذيرند. به عبارت ديگر، طهارت انگيزه اثباتپذير نيست و تلاش براي اثبات پاكي آن بيدرنگ تباهش ميسازد... برخلاف كردار و گفتار كه بايد آشكار باشند و حتي وجودشان وابسته به نمايان بودن است، انگيزهاي كه در پس اقوال و افعال نهفته است همينكه آشكار شد، در ذات خود به فساد ميگرايد... پيداست كه اين منطقِ متناقضِ انگيزهها، براي توطئهشناسان [کسانی که در هرچیز توطئه میبینند]، فرصت مغتنمي است تا ادعاهايشان را اثبات كنند. وقتي من نتوانم پاكي نيت خودم را به اثبات رسانم و نيز نتوانم اتهامتان مبني بر بدشگوني و زشتي انگيزهام را رّد و ابطال كنم، شما با هر منطقي پيروز هستيد. زيرا خودِ تلاش براي اثبات سلامت انگيزه، آن را به پليدي ميآلايد... شما با هر منطقی پیروز هستید زیرا خود تلاش برای اثبات سلامت انگیزه ،آن را به پلیدی می آلاید .»
(آدرس مطلب http://eyvaz.org/post-16.aspx)
سایین "آتا" آدلی دوستوموز یازیر:
_________________________
همینک بخاطر افزایشِ نسبی تعداد فعالانِ حرکت ملی_مدنی آذربایجان، و افزایش سطح دانش و شعور سیاسیِ آنها، دیگر زمان آن گذشته که هر یک از فعالان در تمامی زمینهها تلاشی پراکنده و غیرتخصصی داشته باشند.
از آنجایی که یکی از مهمترین و رسمیترین ابزارِ جنبش مدنی آذربایجان، مجلههای تورکی میباشد، بنده پیشنهادهای خود را صرفا به این رسانه معطوف میدارم. به عقیدهی من، در چنین شرایطی لازم است مدیرانِ این مجلهها (چه دانشجویی و چه غیردانشجویی) طی هماهنگیهایی، رویکرد، وظیفه و در نهایت هدف خاصی برای خود مشخص کرده و به صورت تخصصی تنها یک سیاست را به پیش برند. به عنوان مثال، یک مجله مطالبی را فراهم آورد که تورک زبانان ناآشنا به زبان مادری را به سمت مطالعه بکشاند. سیاستِ مجلهی دیگر میتواند اعطای خودآگاهی مدنی باشد. مجلهای دیگر میتواند در زمینهی نقد کتابهای تورکی (رومان، هایکو، فلسفه، فرهنگ، موسیقی و ...) فعالیت نماید و الی آخر که نتیجهی آنی چنین اقدامی، همکاری بیشتر و منسجمتر فعالان عرصهی مدنیت خواهد بود و اگر این همکاری تداوم یابد، چشماندازی که در سطرهای ابتدایی مطرح گردید، رنگ واقعیت به خود خواهد گرفت.
سایین ذوقی یازیر"دیلیمیزی ائوده قویوب مکتبه گئتدیک" باشلیقلی موراجیعت بارهده یازیر :
_________________________هئچ بیر زادی اؤز یئرینده اولمایان بو اؤلکهنین او دهوهیه بنزهییشی وار کی سوروشموشدولار بوینون نییه اهیریدیر دئمیشدی: هارام دوزدو کی؟! ایندی فارس فرهنگستانینین تورک دیلینه نه ربطی وار بیلینمیر.
مجوز وئرمهمهیه یئنی بیر بهانه الده ائدن ارشاد ایدارهسینین بو ایشی داها زور سؤزدور. بهیه فارس فرهنگستانینین وئردیگی قرارلاری آیاقلایان فارسجا اثرلره مجوز وئریریلمیر کی گلیب تورکجه اثرلری اورتوقرافی بهانهسیندن دولایی یاساقلاییرلار. فارس فرهنگستانینین نه صلاحیتی واردیر کی آذربایجان یازارلارینا نئجهیازماق اؤیرهتسین. بونلار اؤنردیکلری اورتوقرافی ایله ایندییه کیمی اؤلکهنین ایچینده نئچه اثر یایمیشلار کی اؤزگهیه ده یول گؤسترمک ایستهییرلر. هانسی بیر اوخولدا بو دئدیکلری یازیلیم طرزینی وطن اولادینا اؤیرتمیشلر کی بئله بیر اورتوقرافینین قولایجا اوخونولماسیندان امیندیرلر. نئچه علمی اثر بو قونودا یازمیشلار و اؤز اورتوقرافیلرینین یاخشی اولماسینین اثبات ائتمیشلر؟
دئمک، اورتوقرافی مسئلهسی، کاملا علمی و تخصصی بیر مسئلهدیر و بو مسئلهنی چؤزمک یالنیز بو دیلده داها آرتیق یازیب اوخویان آذربایجان یازارلاری صلاحیتیندهدیر. نئجه کی ایراندا یاییملانان کوردجه کیتابلار دا یالنیز کورد یازارلاری اؤنهرن شیوه ایله یاییلیر.
سوروملولوق ماساسینا دایانیب زور گوجونه اؤز سؤزلرینی یئریتمک ایستهین آداملار هئچ ده منطقی و دوزگون بیر ایش گؤرمهییرلر. نوحه کیتابلارینین رسمالخطینی، چاغداش و گلیشمیش اثرلره تحمیل ائتمک اولماز. نئجهدیر کی فارس فرهنگستانی، قاجار دؤورونده یایقین اولان فارس رسم الخطینی بهیهنمهدن قوللانماییر، آنجاق تورکلره چاتاندا گئریچیلیک ماغاراسینا کئچیب یول گؤسترمک ایستهییر.
دوشونجه تاریخینده چایخانالارین اؤنملی رولو دانیلمازدیر. سیز بیر بئله چایخانالاردان یازدینیز آنجاق ایستانبول چایخانالاریندان هئچ نه یازمادینیز. چایخانالارین سیاست و ایصلاحات دونیاسیندا دا اؤنملی رولو اولموش دئمک. هارداسا اوخودوم کی، سید جمال افغانی دوستلاریلا گئجهلر ایستانبولدا بیر چایخانایا گئدیب صوبحهدک ایسلام و غرب دونیاسیندان دانیشارمیشلار. البته بیزیم چایخانالارلا اییرمینجی عصرین اولینده اولان چایخانالارین بوتون بنزهییشلرینه باخمایاراق بیر نئچه فرقلرده وار.
بیزیم چایخاناچیلاریمیزدا اؤلومـدیریم دردی یوخدور و آرتیق ایلنجهلیک یئریدیر. اؤلوم سؤزو وارسا او دا واخت اؤلدورمهسیدیر. ایکینجی اؤنملی فرق دوشونجه یاساقلیغی و قاچاقلیغیدیر. دوشونجه آزادلیغی اولمایان اؤلکهده هر بیر دوشونجه صاحیبی متهم و محکومدور. طبیعی کی بئله بیر یئرده چایخاناچیلار اؤز دوشونجهلرینی فیلتر و سانسور ائتسینلر.
اوچونجوسو بیزیم چایخانالاریمیزین جینسل آیریملیغیدیر. بدیهیدیر کی یالنیز ائرکک چایخالار دوشونجه دوغورماز! نه ایسه یئنه چایخانالار دوشونورلرین اوچماغیدیلار.
سایین س. رضی ده چایخانالار بارهسینده یازیر:
_________________________
چایخانالار احوالاتیندان، اوردا نهلر کئچدیگیندن ،قادین اولدوغوم اوچون چوخ، هم ده چوخ، اوزاغام. ذهنیتیم بوم بوشدور بو بارهده. تاریخ بویو ائرککلرین تام انحصاریندا اولان (قادین گیریلمز!) بیر مکان اولوبموش بو چایخانالار.
چایخانالارین (یا بیزلرده ایشلهنن کیمی، قهوه لرین) ایچینده یاشانانلاری (البته چای ایچمکدن باشقا) بعضا آتالار ،قارداشلار و ائشلریمیزدن ائشیتمیشیک. آزاراق دا، کتابلاردا یا یوخاریدا گلن یازیلار کیمی مطلبلرده اوخوموشوق بیز قادینلار. کیچیک یاشلاریمدا بیر قهوه خانادان او قدر ایلگینج شئیلر ائشیتمیشدیم کی، بیرگون اولسون بئله ائرکک اولوب دا ، اورانین حال-هاواسیندا یاشاماغی چوخ آرزو ائدردیم!
بو قهوه خانانین آدی"ائششکلر قهوه سی ایدی."
قونو گلینجه آلبر کامو- نون "انسانین تکجه گؤرئوی سئومکدیر"- دئدییینه؛ "گؤرئو" بیر آز قابا کلمه دیر و کوبود معنا داشیییر. سئوگی ایسه، اولدوقجا یوموشاق و اویوملو بیر حس آشیلاماقدادیر.
سئوگی هم مقصددیر، هم مقصود. هم اولدیر، هم آخر. هم عبددیر، هم معبددیر، هم معبود.
بیلیم، انسانین آرزو ائلهدییی هر نهیی (آرزو ائلهمهدیکلرینی بئله) اختراع ائتدی، کشف ائتدی، انکشاف ائتدیردی. هر فنومنه، هر اولایا بیر اسم تاخدی، اونو آراشدیردی، بولماغا چالیشدی. آنجاق بیر تک شئیی ندنسه گؤرمزلیکدن گلدی و حالا دا گلمکدهدیر...
بیلیم هر نهیی تعریفلهدی، آنجاق ندندیر کی،"سئوگی"، بیلیمسل اولاراق تعریفلنمهییبدیر؟ هر زادا بیر اؤلچو، بیر معیار، بیر محک بولوندو. ندندیر کی، سئوگی حالا اؤلچویه گلمیر، اؤلچولمور؟ سئوگینین اؤلچو واحدی نهدیر؟ سئوگینین جنسی ندندیر؟نییه بس سئوگی لابراتوارلاردا آراشدیریلمیر، اینجهلنمیر، تست اولونماییر؟
مدرسهلریمیزده چوغو شئیلر اؤیرهدیلیر چوجوقلاریمیزا، ندن بس سئوگینین ده اؤیرهدیلمهسینین لزومونا هئچ وارماییر بیلگینلریمیز، بؤیوک باشلاریمیز، دوشونورلریمیز؟
نییه دانشگاهلاردا سئوگی تانیتیمی و اؤیرهنیمی اوچون بیر کورسو آچیلمیر؟سئوگینین ایشیق، سس، دالغا، و... بیلیملردن نه فرقی واردیر مگر؟
انسان بوتون کهکشانی آوووجلارینین ایچینه آلیب، آتیب توتوب اویناتسا بئله، سئوگینی اینجهلهمهییب، نه اولدوغونو آنلاماییب، معناسینی قاورامادیغی سورهجه، انسانلیغینا گرهکدییی کیمی أل تاپمایاجاقدیر سانیرام.
ابراهیم(ع) داها چوخ عاشقمیش، یوخسا اوغلو اسماعیل(ع)؟ شمس مولانانی داها چوخ سئورمیش یوخسا مولانا شمسی؟ مجنون لیلانی نه قدر سئورمیش؟لیلا مجنونو نه تهر سئورمیش؟ سئوگیلرین هامیسی بیر جنسدنمیدیر؟
عشقین و سئوگینین نئجهلییی و نئچهلییی نه تهر آچیقلانمالیدیر؟ سئوگی هانسی داش ترهزی ایله اؤلچولمهلی، نه تهر متراژلانمالیدیر؟ندن بیلیم سئوگیدن قاچیر همیشه؟ او قدهرمی آغیر و آنلاشیلمازدیر بو عشق اولایی؟ندن اونو گرکدییی کیمی لایقینجه اؤنمسهمهییریک؟
کئشکه انسانلار یئنه ده عاشق اولسایدیلار. کئشکه اونوتماسایدیلار عشقدن وار اولدوقلارینی و عشقده یوخ اولاجاقلارینی.
انسان اوغلونون یادیرغانمیش حسی، ای "عشق"! نه قدهر سنی اؤزلهییب انسانلیق، هئچ اؤزو بیلمهدن!
سایین جلیل ثانی یازیر:
_________________________
اوستاد "بیلیم یورد" نه دئمکدیر؟سیزجه یئنی سؤزلر دوزلتمک اوچون سؤزلرین تاریخی کئچمیشینی و معنا چالارلارینی (و بو چالارلارین گوجلو و ضعیف جهتلرینی) نظره آلماق گرکلی دئییلمی؟ "یورد" سؤزو محدود معنادا کؤچری ائللریمیزین یاشاییشینی و گئنیش و پاپولیار معنادا ایسه "وطن " (سرزمین) آنلامینی ایفاده ائدیر. "یورد" سؤزو "وطن" و "سرزمین" سؤزلرینی عوض ائتسه ده، رسمی و ائلهجه ده مدرن معنا داشیمیر. هر حالدا سؤزلرین ثابت معناسی یوخدور. اونلار آنجاق متنه داها دوغروسو کانتکسته (توخونوشا؟) اویغون معنالانیرلار. یورد، یووا و یئر و... سؤزلری اله ده سؤزبیرلشمه لری دوزلدیر،آمما بو بیرلشمه لرین معناسینا دقت یئتیرمک لازم دیر.یئرـیورد بیرلشمهسینده معنا باخیمیندان یوردون پایی داها اوستوندور. دئمهلی، بو سؤزبیرلشمهسینده یوردون معناسی یئرین معناسینی اوستهلهییر. بونا اساسا منجه بیلیم یوردو ذؤوقه اویغون بیر قارشیلیق دئییل. بیر ده دیلی سؤزلره (=کلمهلره) تنزل ائتدیرمک دیلچیلرین دوشونجهلرینه اویغون گلمیر. بو کیمی فیکیرلر "ادیب"لره عایددیر. ادیبلر دیلی بیر سیستم کیمی باشا دوشه بیلمیرلر .اونلاری کلمهنین اوزهرینه قویدوقلاری ضریحدن قوپارتماق فلهیین ایشیدیر!آرتیق چوخداندیر دونیادا "ادیب" فنومنی جدی ادبی و لینقویستیک آتموسفردن اوزاقلاشدیریلیب. ایندی دیلچیلرین و تنقیدچیلرین دؤرودور. 21 ایل بوندان اول، آدینه درگیسینده دوکتور خانلرینین "زبان فارسی در خطر است"باشلیقلی مصاحبهسی ،دوکتور باطنینین "هیچ خطری زبان فارسی را تهدید نمی کند" باشلیقلی مصاحبهسی ایله قارشیلاشدی. بو اصلینده ادیب- دیلچی ساواشی ایدی! منه ائله گلیر سیز چاغداش تنقیدی نظریه ایله یاخشی تانیشسینیز، ادیبلر سیراسینا دئییل، تنقیدچیلر و نظریهچیلر صفینه کئچمهلیسینیز. نه بیلیم بلکه ده من یانیلمیشام... یئنه گله جه یم.
(سایین ثانینین بو باخشینا دوشرگهمیزده "آذربایجان تورکجهسی و آیریغین [استثنانین] گوجو" باشلیقلی یازیدا جاواب وئریلیب.)
بو تئلهرادیولاری عینی سوییهده دَیرلندیرمک اولماز. هابئله بونلاردا گئدن وئرلیشلری و آپاریجیلارین دانیشیق قابلییتینه بیر ساققا وورماق دوزگون دئییل. بو کاناللاردا ساوادلی، دیلچی و باجاریقلی یازیچیلار وار. آمما بونلارین سایی اولدوقجا آزدیر. بونلارین نئچهسی تقاعده چیخمیش، بعضیلرینین ده اؤز تجروبه و بیلیکلریندن یارارلانما ایمکانلاری یوخدور. بارماقلا ساییلاجاق آداملار ایستئثنا اولماقلا بو تئلهرادیولاردا ایشلهین یازیچیلار، چئویرمنلر، آپاریجیلار، مخبرلرین چوخو آذربایجان دیلینده ساوادسیزدیرلار. اونلارین تابع اولدوقلاری ایش باشیندا اوتوران آداملار ایسه، هئچ دئییرسن دیلیمیزده دیل آچیب دانیشماییبلار. دیل باخیمیندان اونلاردان دا ساواسیزدیرلار. بونلار حتتا دیل ساحهسینده ایلکین و عادی کورسلاری [کلاسلاری] دا کئچیرمهییبلر. ایش اورا گتیریب چیخارمیشدیر کی، بونلار دینلهییجیلرله موقاییسهده داها کوبود، داها یانلیش دانیشیرلار.
دیلله تانیش اولمادان، سسلری میکروفونا اوفورمک جسارتی هاردان گلیر؟ بو یانلیش گوماندان گلیر کی، آنادیلی آذربایجان تورکجهسی اولان کیمسه، بو دیلده آپاریجیلیق قابلییتینه مالیک اولمالیدیر. گومان ائتمیرم اوخویوب یازمامیش بیر فارس بالاسینی حتتا جامجم کوچهسیندن ایچهری بوراخسینلار. همین جامجمدهکی سوپورگهچیلرین چوخو اون ایکی ایل اؤز آنا دیلینده تحصیل آلمیشلار. آمما بیزده اوخومادان، یازمادان یاستی یاستی دانیشاراق آپاریجی اولماق دئییرسن آللاه وئرگیسیدیر.
توپلومدا چات [شکاف] وارسا، توپلومون قانونلاری دا بوٍتؤو اولا بیلمز. بوتون قانونلار دا قاچاق یولو وارسا، غئیرمشروع قوراللار ضدیتلرله دولودور. بونلارین آیاغی تیترهکدیر، چونکی عدالتسیزلیک اؤزهرینده یازیلیر. بئله قانونلار دمیردن اولسا نهایت پاس پاسیر. حتّي سووئتلر بيرلييينين ادّعا اولونان دمير بوٍتوًلويونونده چات واريدي. يوخسا اورادا نه سئيرك موباريزهلر آپاريلا بيلردي، نه ده يئرآلتي ادبيات جوجهره. بوًيوك آد قازانميش آندرئ ساخاروْووُ دئميرم، اوًزوٍموزون آلچاق كوًنوللو گوٍل حسين حسيناوْو كيمي ديرهنيش اوجاقلاري يارانا بيلمزدي. مقصدیمی بیر اؤرنکله آچیقلاییرام: آنتروپی صفره ياخينلاشا بيلر، صفر اولا بيلمز. صفر میقداردا آنتروپي ايله بير جاهاز قاييرماق مومكون دئييل. نئجه كي، هئچ بير ماشين اونا وئريلميش انرژينين يوزده يوٍزونو حركته چئويره بيلمز، بللي ميقداردا انرژي ايتكيسي قاچيلمازدير. توْپلومون دا انرژي ايتكيسي وار. نه تام ساغلام توْپلوم، نه ده تام بوٍتوًو توْپلوم ياراتماق اولاناقسیزدیر. تام قارماقاريشيق توْپلوم دا اَساسن توْپلوم دئييل. ايندي اگر تام توْپلوم گئرچكلشه بيلميرسه اونون قاينار چاتلاريندا گوج قورولوشلارينين بَينمهدييي طرزده نفس چكمك اوْلار، نهسه يازماق، نهسه دانيشماق اولار. آياقيولولارين قاپيلاري آرخاسيندا يازيلميش شعارلار بونون كيچيك اوًرنهييدير. دئمك سوًيلهنيلن آپاريجيلاردا ماراق اولسايدي، هئچ بير زيان گوًرمهدن قوراللارين چاتيندا حركت ائدرك ديليميزی بوندان آرتيق پوْزونتولار بورولغانينا سوٍروكلهمزديلر. بونلار آياقيولولارين قاپيلاري آرخاسينا شعار يازانلاردان اسكيك دئييللر كي؟ ساغالماز دیلده یازماغین سوچو قانونون بوینونادیرسا، اونو فردی باجاریقسیزلیقلا، اوپورتونیستلیکله کورلاماغین مسئولیتینی ایشچیلر داشیییر. نئجه کی، بوتون باسقیلارا باخمایاراق، بعضی فردلرین مسئولیت حیسی اوجباتیندان دیلی ایندیییهدک قورونوب ساخلانییب.
بو رادیولارین بیریندن "گؤرونتو" سؤزو یانلیش آنلامدا سسلهنیر. البتته بو یانلیشلارین سایی عاغلا سیغمازدیر. هانسیسا آپاریجییا «گؤرونتو» سؤزونو ایشلتمهیه اذن وئریلیبسه دئمک سیاستین چاتلاغیندا بوش بیر فضا یارانیب. سیاست بو بوش فضالاری دولدورماقدان عاجیزدیر، چونکی اؤز نفس یولونو دا کسیر. بئلهلیکه ایشاره ائتدیییمیز آپاریجی، مخبر، چئویرمن و یازیچی بئله بیر دورومدا بو سؤزو یانلیش ایشلهدیرسه خیانتین سوچو اونون اؤز بوینونا دوشور. آپاریجی زحمت چکیب هئچ بیر سؤزلویه باخمیر کی، آنلاسین "گؤرونتو" سؤزونون باشلیجا آنلامی شَبَحدیر. سونرا میکروفوندا دئییر: «هاوا چن اولدوغو اوچون یولون گؤرونتوسو یاخشی دئییل». سادهجه دئیه بیلردی: «هاوانین چن اولدوغو اوچون یول یاخشی گؤرونمور». ائلهجه ده «هاوا اون درجه صفرین آلتیندادیر» کیمی ترجومه جوملهسینین یئرینه دئیه بیلر: «هاوا اون درجه شاختادیر». بو یانلیشلیقلارین سایی توکنن دئییل. نئجه کی، بو تئلهرادیولاردا «مملکتین باشدان باشاسیندا» کیمی یانلیش عیبارتلر نوخود کیشمیش یئرینه ایشلهنیر. واختآشيري سسلهنن بو سهولر گؤسترير كي، بو تئلهراديولاردا چاليشانلارين بعضيسي آزاجيق توركجه يازماق ايمكانلاريندان يئتيرينجه فايدالانمير، يا دا فايدالانماغي باجارميرلار. دئمیرم پول آلیب دیل ساتیرلار، چونکی اللرینده ساتاجاق بیر دیل یوخدور.
تئلهرادیو باشچیلاری بو پروبلئمی گؤز باغلاییجیلار کیمی آرادان قالدیریرلار: اؤرنهیین، تلویزیون اکرانلاریندا یازیلان تکتوک تورکجه سؤزلر و جوملهلرده ده گئنیش یانلیشلیق گؤروروک. بو تئلهکاناللار مسئلهنی چؤزمک یئرینه اونو بیر دفعهلیک سیلیرلر: وئرلیشلرین آدی ایستیثنا اولماقلا تورکجه یازماقدان وازکئچیر، اونا قاداغا قویورلار. [6] لاکین بو قوروملارین [نهادلارین] ایشچیلری، آدی چکیلن ساده چؤزوم یولونا اویمامالیدیرلار. بو آپاریجیلار هئچ اولماسا وئریلمیش ایجازهلرین چرچیوهسینده ساغلام یازماغی اؤیرنمهلیدیرلر. سؤز تکجه تورکجه سؤزلر و ایصطیلاحلارین قوللانماسیندان گئتمیر، بونلار اونلارین پئشکشی. دئمیریک بونلار چیلخا آذربایجان تورکجهسی یازسینلار، دئییریک سادهجه قایدالار اساسیندا دوزگون یازسینلار، گراماتیکانی پوزماسینلار. بونا دا آزاجیق موطالیعه گرهکدیر. تورکجهمیزده وئریلیش یایان بیلگی آراجلاریندا ایشیلهین اینسانلار تعلیم گؤرمهلیدیرلر. بو تعلیم کؤنوللو اولمالیدیر، چونکی سیاست بو تعلیمه نه بودجه آییرجاق، نه ده گولر اوز گؤستهرهجک.
