ديليمیز، خوشبختليكدن فاجيعه دوًنگهسيني آشيب. مركزچيل چئورهلرده ديليميزين اوًلومونه بسلنميش اوٍميدلرين پوچا چيخماسي، فاجيعهنين آرخادا قالماسينين گوًسترگهسيدير. باخماياراق كي، گئنيش سياسي باسقيلار تهلوكهلرين بوًيوٍكلويونه دلالت ائدير. آمما بو اثرده توخوناجاغيم مسئله تهلوٍكهنين سياسي طرفي دئييل (اوًز يئرينده بو چوخ اوًنملي و دارتيشماليدير)، علمي طرفيدير: علمي ديلدهكي گرگينليك.
آذربايجان نثرينین بديعي قولوندا گرگينليكدن سوًز آچماق يئرسيزدير، ديليميزين آغريان يئري علمي نثردهدير. علمي نثر دئينده يالنيز هومانيتار بيليملر، يا دقيق بيليملري نظرده توتمورام، چوًزوملهمهيي احتيوا ائدن هر بير يازيني علمي نثر آدلانديريرام، بو، فلسفهني ده اؤز ایچینه آلیر. دیلین بو ایکی یؤنونون فرقلی بیچیمده گلیشمهسی اینجه سببله باغلیدیر. بدیعی نثرده جوملهلرله اویناماق قولایدیر، ایستهنیلمز قاورامدان، آنلاشیلماز کوبود سؤزجوکدن یان کئچمک اولور. آمما علمی نثرده معین سؤزجوکله قارشیلاشماق قارچیلمازدیر. اديب سلطانييه گوًره «بديعي نثرده جوٍملهلرين قاباريق شخصيتي واردير، علمي نثرده ايسه سوًزجوكلرين. باشقا سوًزله علمي سوًزجوكلر اوًزونلوكده داها ’اوًزونه باغلي‘، ’یئتکین‘ و ’اوًزونه سيغان‘، ’منطقي‘ديرلر. بديعي نثرده سوًزجوكلرين ائموسيالارینی، دويغولارینی، مئتافوريك [استعاري] آنلاملاریني چاتديرماق قارشييا مقصد قويولور، علمي نثرده ايسه اونلارين دقيق آنلاملاريني چاتديرما گوٍجو گوًز اوًنونه آلينير. علمي نثر، ادبي و بديعي تنقيددن باشلانير، بوٍتون ساحهلري بورويور.»
بيزيم قارشيلاشديغيميز باشليجا پروبلئم بيليمين يوخلوغودور، بئله بير دورومدا تئرمين قوندارما اوًز اونميني ايتيرير. آنلام يوخدورسا سوًزجوك نهيه گرهك. هابئله بيليمين قايناغي ديليميزين يوردوندا يئرلشمهدييي اوٍچون، آلينما تئرمينلر آنلاشيلماز آلينير، بو تئرمينلرين دوغما قارشيليغي دا [معادلي ده] يئرينه دوٍشمور. بونونلا بئله هر ايكي پروبلئم بيزي چيخيلماز يولدا قويماماليدير. بيرينجيسي، بيليم ديلينين يارانماسينا جان آتماغيميز بيليمين يارانماسينا يول آچاجاق. ايلك باخيشدا ياد گوًرونن تئرمين ايسه زامان آخاريندا دوغمالاشاجاق. آنادولو توركجهسينده "آيدينلاما" [روشنگري Enlightenment]، "اوزمان"، "باش باخان"، بيزده ايسه "آپاريجي" [مجري]، "نئفت قورغولاري" [تأسيسات نفت] و "دوزليش" [تصحيح] كيمي سوًزلر بئله اوْلماديمي؟ عربلر بير چوخ ديللرده قارشيليغي بولونمايان "سوسياليزم"، "كمونيزم"، "تلفون" كيمي سوًزلري چئويرديلر. ايندي "اشتراكيّه"، "شيوعيّه"، "هاتف" كيمي سوًزلر عربجهده او قدر دوغما آلينير كي، دئييرسن رحمتليك ماركس ياتيريم باشليقلي كيتابيني دوه اوٍستونده يازيب.
بو آرگومنتلري ايرهلي سوٍرمكده آماجيم بودور: بيرينجيسي اوًزگه ايصطيلاحلارين مسئلهسيني قوْلاي سانماياق، اوْنو ديلين قارشيسيندا دايانميش داغ كيمي مانعه گوًرهك. بو ايسه اولدوقجا چئشيدلي فرضيهلر ايرهلي سوٍرمك، مسئله ايله ايلگيلي درین بيلگي قازانماق، گئنيش چاليشمالارا قاتلاشماق و يئنيليكلر آختارماقلا برابر، عملده بير او قدهر احتياطلي داورانماق طلب ائدیر. ايكينجيسي، بوٍتون چتينليكلره رغمن مسئلهنين چوًزوميولو اولدوغونا اينانماق. دئمك، تئرمين آچيسيندان ديليميز چيخيلماز يولدا دئييل. هم اوًزونون پتانسيلي، هم ده قارداش قوللارينين بوًيوك تجروٍبهسينه آرخانالا بيلر.



