دوشونجه ساحهسینده دیلیمیزی ایندیدن دیندیرمک اولار
گؤرکملی شاعیر، خانیم سوسن رضی محبتله دولو مکتوبلارینین بیر بؤلومونده بونلاری سؤیلهییرلر:
بعضی یازیلارینیزی، او جملهدن ائله بوردا گلن مطلبینیزی [یعنی "آذربایجان تورکجهسی و استثنانین گوجو" باشلیقلی مطلبی] اوخویوب باشا دوشمک اوچون هم فلسفهده، هم دیلچیلیکده، هم ده آذربایجان تورکجهسینده اوستاد دئییل، پروفسور اولماق لازیمدیر. حدّیمده اولماسا بئله، سیزه بیر سورو سورماق ایستهییرم. یازیلارینیزی کیمه یازیزسینیز؟ نه آماجلا یازیرسینیز؟ بونجا درین دوشونجهلرینیزی، بؤیوک ایدئیالارینیزی، دوغرو دوزگون گؤروشلرینیز و مفکورهلرینیزی بعضن ائله چتین و دولاشیق بیر اؤرپهیه بوکورسونوز کی، اوخوجو معنانی بوراخیب، بول بول یئنی سؤزجوکلر ایچینده سرگردان دوشور. بو گئدیش منجه اوخوجولارینیزی و یازیلارینیزا ماراقلی اولانلاری سیزدن اوزاق سالا بیلر. اونوتمایاق کی، دیلین أن اؤنملی آماجی ایلیشگی قورماق وآنلاشیلماقدیر. دیل علمی اولور اولسون، فلسفی اولور اولسون، استثنالارلا دولو، یا دا استثناسیز، قایدالی، یا دا قایداسیز اولور اولسون، اؤنجه آنلاشیلمالی، سونرا یئنه ده آنلاشیلمالی اولمالی دیر.
هابئله سایین خانیم رضی "ماركس ياتيريم باشليقلي كيتابيني دوه اوٍستونده يازيب" مطلبیمی نظره آلاراق یازیرلار:
بو یازینیزی دا دیگرلری کیمی هؤوه به هؤوه دریندن اوخودوم. هر زمانکی کیمی ذکانیزا حیرانلیق دویدوم. آنجاق بعضن سیزینله فیکیرداشلیق ائده بیلمیرم. منجه چوخ ایتی چاپیرسینیز آتینیزی. مسئلهنین چؤزوم یولو یوخدور، دئمیرم. چیخماز یولداییق دا دئمیرم. دیلیمیزین پتانسیلینه ده، زنگینلیییگینه ده دریندن اینانیرام. آنجاق بو قوهنی فعله گتیرمک منجه الیفبادان باشلاتیلماسا، هونگده سو دؤیمک کیمیدیر. اؤیرهتیلمهین و اؤیرهنیلمهین بیر دیلین اینکشاف ائتمهسینی، هم ده بیلیم ساحهسینده، اومید ائتمک دوزگون اولمازدیر. بونو دا وورغولامالییام کی، قارداش قوللارینین تجربهلرینه آرخالانماقدا چوخ، هم ده چوخ حاقلیسینیز.
آذربایجان تورکجهسینده یازدیغیم گؤزهللیک فلسفهسینه عاید کیتابیمدا سادهلییه جان آتمیشام. بو مقصده ایکی یؤندن یاخینلاشماغا چالیشمیشام. بیرینجیسی, دیلی آلتبیلینجیمیزدن [تحتالشعوردان] احضار ائتمک، ایکینجیسی ایسه باشقا متفکرلردن آلدیغیم دوشونجهلری سادهلشدیرمک. بو ایکنیجی گؤتوروش هر یئرده الوئریشلی دئییل. مؤوضوعدان مؤوضوعیا فرقلهنیر. اؤرنک اوچون آنگلوساکسون دوشونوش طرزینی معین قدهر ساده دیلده ایفاده ائتمک مومکوندورسه، آلمان دوشونجه گلهنهیینین آغیر دیلی اولوب – هگل و هایدگر. منیمله ایلگیلی بوندان داها آیدین بیر اؤرنک وار: سون واختلار ایکی اؤنملی مسئلهنی چؤزوملهمهیه [آنالیز ائتمهیه] گیریشمیشم. کیملیک [هویت] و عامیلیت. منی ماراقلاندیران مسئله بودور: بوتؤو کیملیک و دمیر عامیلیت همیشه دیکتاتورایا یول آچیب. فرانسا اینقیلابیندا دا بئله اولوب، سووئتلر بیرلیینده ده، ایراندا دا. پستمدرنیزمین اورتایا آتدیغی داغینیق کیملیین ایسه بیر توکو دبردهجک قدهر گوجو قالماییب. من بو ایکی اوچورومون آراسیندا قیل کؤرپوسو سالماق ایستهییرم. بو ایکی ضدیت آراسیندا ایجتیماعی چالیشقانلیغین هم یارارلی، هم ده اینسانی بیچیملرینی [فرملارینی] آختاریرارم. جاواب نه ساوادسیز باغیرغان سوبیئکتدهدیر، نه ده اگزیستانسیالیزمین مضطرب فاعیلینده. مارکسینداکی ایشچی طبقهسی بیلگی پاتلاییشی [انفجار اطلاعات] نتیجهسینده داغیلمیشدیر.
سؤزوم بوندا دئییل، بونونلا باغلی دیلین چتینلیییندهدیر. بو یولدا دیققتیم ائرنئستو لاکلائو و آلئن بدیو کیمی دوشونرلرین [متفکرلرین] تاپینتیلارینا چکیلیب. بوردا بؤیوک مانعه وار – اونلارین دیلی. بو دیل یئنی ایصطیلاحلارلا زنگیندیر. اؤرنهیین، بدیونون دوشونجهسینده "اولایـحقیقت"1 باشلیجا قاورامدیر [مفهومدور]. بو ایسه آذربایجانلی اوخوجویا آنلاشیلماز درجهده چتین گؤرونه بیلر. سؤز یوخ کی، بو ساحهده یازی دیلیم ده چتینلییه اوغرایاجاق. چونکی بو ایصطیلاحلارین قارشیلیغینی اؤز دیلیمیزده یاراتماقدان بویون قاچیرا بیلمهیهجهیم.2 فیکیرلری حددیندن آرتیق قولایلاشدیرماغا قورشانماغیم دا اونلارین اؤزهیینی [هستهسینی] چورودهجک. هابئله بیلیرم هلهلیک اورتا یولا – بلی اورتا یولا– گئتمک گرهکیر. آنجاق بو اورتا آدالانان یول فولکلور دیلی سوییهسینه آلچالمایاجاق.
منجه دیلیمیزی دوشونجه ساحهسینده ایندیدن دیندیرمک اولار. گومان ائدیرم "شعر وارلیغین ائویدیر" باشلیقلی کیتاب سؤزومون آیدین بلگهسیدیر. آغیر فلسفی مؤوضوعلارین بو کیتابا یوکلندیینه باخمایاراق، ایندی اوچونجو چاپدادیر. چاپ اجازهسی یوبانماسایدی بلکه دؤردونجونو ده آشاردی. آلچاقکؤنوللولوکدن اوزاق اولسا دا دئمهلییم کی، جاواب اونون دیلیندهدیر. شعرین گؤزهللیک فلسفهسینی آراشدیران بیر کیتابین تحصیل اوجاقلاریندا اوخومامیش، اؤیرنمهمیش بیر کوتله ایچینده بئله ماراق دوغورماسی نهیی گؤستهریر؟ البته منیم بوندان آرتیق باجاریغیم اولسایدی داها یئنی یوللار کشف ائدهردیم. آمما نه ائدیم کی، یالنیز ایینه اوجویجا ذؤوقوم وار.
یازیلاریمی چتینلشدیرن عامیللردن بیری ده آری دیلده یازماغا یؤنهلیشدیر. من بو یؤنده آشیری داورانمیرام، آمما اونا بؤیوک تاریخی وظیفه کیمی باخیرام. بیلیرم فارسجا و عربجه سؤزجوکلری گئنهـ بولا ایشلتسهیدیم، دوشونجهلریم قولای آلیناردی. آمما دیل دیللنمزدی، دیریلمزدی.
الیفبانین مسئلهسینه گلدیکده اونون تئزلیکله ساهمانا سالینماسی هامیمیزین اورهیینجهدیر. آنجاق بو مسئله چؤزولونه قدهر "دوشونجهلریمیزی آنلاتماغی" دایاندیرماق چاغیریشی ایله راضی دئییلم. اوستهلیک، منجه عرب الیفباسی ایله بوندان آرتیق اوغراشماغا دیمز. دیلیمزله باغلی بو الیفبانین بوتون پتانسیللری اوزه چیخمیشدیر. بوندان آرتیق اونو سؤکوب قوشماغا گرهک یوخدور. اساسن الیفبا بؤیوک مانعه دئییلدیر. اینگیلس دیلینده نادیر حالاردا بیر سؤزجوک یازیلدیغی کیمی اوخونور. آمما یئنه ده اوخونور. بیز الیفبادانسا دیققتیمیزی معیار دیلین گئرچکلشمهسینه یؤنلتمهلیییک.
[1] event-truth
[2] بو ایصطیلاحلاری تورک دیلینین قارداش قوللارییندان آلدیقدا دا آدینی چکدیییمز چتینلیک یئرینده دورور. چونکی او ایصطیلاحلاری بیز مکتبده اؤیرنمهمیشیک. چتین بیر متنی اوخویاراق اونلارلا قارشیلاشیریق.
