اوچونجو دالغا ساواشلاری و انسان عامیلی
ایواز طاها
اوچونجو مین ایللییین باشلانغيجيندا صدامحسين رژيمي آمئريكاليلارين يوروشونه معروض قالاراق ايگيرمي گون عرضينده دئوريلدي. ويتنام و كوريا كيمي باتاقليق لاردا ايللرجه اوغورسوز دؤيوشلر آپاران آمريكا دؤولتچيليي، هانسی سببلره گؤره یئنی یئنی ساواشلارا گیریشمیشدی؟ گؤرن دوشمن گئری قالمیشدی، یوخسا آمئریکا دؤیوش تاکتیکالارینی گئنیش اؤلچوده دَییشدیرمیشدی؟ كويتده، يوگوسلاويادا، افغانستاندا، و عراقدا آپاريلميش دؤيوشلرين سون نتيجهسي اؤنملي اولسا دا، مني ماراقلانديران مسئله بامباشقادير. بوردا قالديراجاغيم مسئله بو «ساواشلارین نظري ماهيتي و تام دييشيك تاكتيكاسي»دير. منجه، قارشيداكي محاربهلر، غرب اوغارلیغیندا [مدنيتينده] باش قالديران «اوچونجو دالغا» انقلابی ايله کيفيتجه اويوشاجاقدير. «دالغا» دئييمينی آچیقلامازدان اؤنجه وورغولاييرام کی، اوچونجو دالغا ساواشلاری عراقا قارشی آپاريلميش کويت محاربهسی ايله باشلاندی. بئله کی، آمريکاليلار کويتده آپارديقلاری دؤيوشلرده کئچميشدن فرقلی اولاراق، بوتونلوکله الکترون دالغالارينا آرخالانديلار. اونلار سونرا بو تجروبهنی يوگسلاويا و افغانستاندا دا سيناقدان کئچيرهرهک دئمک اولارکی، عينی اوغورلو الده ائتديلر. بير زامان آمريکا جمهوريتچيلرینين پيغمبری ساييلان «آلوين تافلر» Alvin Toffler بئله بير مرکب دؤيوش طرزينی «اوچونجو دالغا ساواشی» آندلانديرميشدی. اونون فيکرينجه بشر تاريخينده ايندييهک اوچ انکشاف انقلابی و يا اوچ ايرهليلهييش دالغاسی اورتايا چيخميشدير کی، اونلارين بيرينجيسی «اکينچيليک دالغاسی» اولموشدور. اکينچيليک انقلابی اونمين ايل بوندان اول باشلانميش، اؤزونه اويغون دؤيوش طرزی و ياراق [سيلاح] نؤوعو ياراتميشدی. او دؤنمین ساواش اوسلوبو، اوز اوزه دؤيوشدن عبارت اولموش، «قلينج» ايسه اونون سيلاح رمزی تانينميشدير. اونيئددينجی يوزايلليكدن باشلانميش صنايع انقلابی، بشر تاريخينده دونيانی سيلکهلهميش «ايکينجی دالغا» ساييلير. «كوتلهوی اورهتیم» [تولید انبوه، mass production]» ايکينجی دالغانين باشليجا اؤزهللیکلريندندير. باشقا سؤزله، صنايع انقلابيندان سونرا انسانين احتياج دويدوغو لازيمی آراجلار، داها بير بير دئييل، چوخ ساييلی بیچیمده اورهتیلمهیه باشلادي. بو ايسه ياشاييشين بوتون ساحهلرينده گؤز قاماشديريجی دييشييکليکلره گتيريب چيخاردی. نئجه کی اکينچيليک دالغاسی اؤزونه اویغون ياراقلارين اورهتیلمهسینه شراييط ياراتدی، صنايع دالغاسی دا دؤيوشلرين گئديشيني دَييشه بيلهجک ياراقلاري چوخ ساييلی اؤلچوده دوزهلدهرک عرصهيه گتيردی. بو دؤنم «توفنگ» و «توپ» کيمی اوزاقدان آتيلان سيلاحلارلا سئچیلیر. بلکه ائله بونا گؤرهدير کی، «كوراوغلو» سونونجو سفرينده، توفنگله قارشيلاشيرکن قيلينجی يئره قويور. چونکی باشا دوشور آرتيق دؤيوشلرين ایچاوزو تام دييشمک اوزرهدير. باشقا سؤزله دئسهک: اوز اوزه وورولان يومروقلارين يئريني، اوزاقدان ائنديريلن گؤزلهنيلمز ضربهلر آلدي. اوچونجو دالغادا دوروم کؤکلو صورتده دييشمهلي ایدی. ايیيرمينجی یوزایللییین سونلاريندان باشلانميش بو دالغانين آپاريجی عاميلی، دئمک اولار کی، «الکترون انقلابی»دير. آيديندير کی، بو دالغا دؤورونده باش وئرهبيلهجک هر بير ساواشدا، گوج قورولوشلاری هر اوچ دالغایا عاید ياراقلار و تاکتيکالاردان یارارلاناجاقلار. لاکين بوتون بونلارا باخماياراق، ساواش يوکونون آغيرليغی الکترون آراجلاری ایله ياييلان بیلگی سيستئمينين چيينينه دوشهجک. حتتا بير زامان دؤيوش مئيدانلاريندا عوض ائديلمز رول اوينايان کوتلهوی قيرغين سيلاحلاری، اوچونجو دالغادا آرخا پلانا چکيلهجک. بس اونلارین یئرینی نه آلاجاق؟ معين نؤقطهنی آماجلايان دقيق راکتلر. هابئله، هر شئيدن اؤنجه دوشمنين الکترون ایلگی قورغولاری دارماداغين ائديلهجک، سونرا اوچاغان رادارلارلا پايلاشيلان معلومات آخينينين گؤستهريشی ايله دؤيوشچولر، تانکلار، و قيريجی اوچاقلار ايرهلی شوتويهجک. چوخ واخت يئرده کی دؤيوشچولرين هئچ بير خبری اولمادان، گؤی اوزونده بؤيوک دالغا ساواشي باش وئرهجک. غريبهدير، بير آندا قارشی طرفين بوتون ایلگی آراجلاری [ارتباطی وسایللری] ايشدن دوشور، اونون دؤيوشچو دستهلری قورخونج آدالاردا محاصرهيه دوشموش کيمی، آيري دستهلردن، حتی اؤز کوماندیرلریندن خبرسيز قاليرلار. سونوجدا، ساواشین یئنیلمیش طرفینین الکترون دونياسينی درین سوسقونلوق بورویور. سانكي قورباغانين گؤلونه داش آتيرسان . 1991- جی ايلدهکی کويت ساواشیندا آمريکا راکتلری بغداددا يئرلهشن راديو و تلويزيا اؤتوروجولريندن [فرستندهلریندن] يان کئچدی، چونکی آتا جورج بوش صدام حسينی دئويرمک ايستهميردی. آمريکالیلار ساواش مئيدانلاريندا عراق اوردوسونون الکترون واسيطهلرينی سيرادان چيخارديلار، چونکی صدامين ایلگیسینی دؤيوشچولريله کسمک ايستهييرديلر. آمما بو اولای راديو و تلويزيا اؤتوروجولری بارهده باش وئرمهدی، آخی اونلار صدامين علاقهسينی کوتله ايله قیرماق ايستهميرديلر. صدام هله اونايکی ايل آياقدا قالمالي ايدي. آمما افغانستاندا بونون ترسینه اولدو، چونکی بالا جورج بوش ملا عمرين گؤنونه سامان تپمهيه جان آتيردي. بونو دا وورغولاماليييق كي، آتا جورج بوشدان فرقلی اولاراق، بالا جورج بوشون ايشی او قدهر ده چتين دئييلدی. چونکی طالبانين اؤزو، داها اؤنجه شيطان اويونجاغی کيمی تانيديغی تلويزياني محو ائتميشدی. راديو ايسه، آنجاق کابلدان وئريليشلرينی يايان «شريعت راديوسو»نا محدود اولموشدو. دئمهلی بالا جورج بوشون یوخا چیخاراجاغی گؤزه دَيَر بير شئی قالماميشدی! افغانستاندا آپاريلان ساواشین ايلک گونلرينده طالبانين باشینا نه گلدییی حاقدا اؤلکه دیشینا هئچ بير دوزگون خبر سيزميردی. بونون بير سببی معلومات واسيطهلرينه قويولموش خبر قاداغاسی اولسا دا، او بيری طرفی طالبان باشچيلارینين ساواش مئيدانلاريلا ایلگیلرینين کسيلمهسيدی. دئمهلی صُنعی قمرلر، الكترون دالغالار، اوچاغان رادارلار و حتی ليزر جهازلاريندان اوْلوشموش آمريکا حربی ماشينی، ايلک اولاراق طالبانين بیلگی و ایلگی قورولوشونو داغيتميشدی. بو شاشیردیجی تاکتيکا ائله اوغورلا نتيجهلنميشدی کی کيمسهنين کيمسهدن خبری قامامیشدی. وکيل احمد متوکل اَلينين هر يئردن اوزولدويونه رغمن، هر نهيين اؤز قايداسيندا اولدوغونو وورغولاييردی؛ چاشيب قالميش بن لادن هاميدان قاباق تورابورا داغلارينا چکيليردی؛ و اؤز حؤکمرانليق اراضيسيندن خبرسيز قالميش ملا عمر، بلکه ده چوخدان پاکستانا سيغينميشدی. بوردا بؤيوک چاشقينليق باش وئرميشدی. ائله بير چاشقينليق کی، نه قونشو اؤلکهلرين باشچيلاری اوندان باش آچيرديلار، نه «الجزيره» کيمی بيردن بيره پارلايان تلويزيا کانالی. اولانلار اولدو، نهايت نؤوبه گليب عراقا چاتدی. شوبههسيز يوگسلاويا و افغانستاندا قازانيلان تجروبه، عراقدا آرتيقلاماسيلا ايشه ياراياجاقدي. آمريکاليلار کئچميش سیناقلارین چاتيشمامازليغيني آرادان قالديرماقلا دجله و فرات چايلارینين چئورهسينده داها دا مرکب بير ساواشي يوروتمهيه باشلاديلار. صدام رژيمي دئوريلدي و دؤيوشلرين سونوجوندان دريسينه سيغمايان «آغ ائو»ين ساکينلری، باشقا دوشمنلر آختارشينا قاتلاشدیلار. باخمایاراق کی، گونآشيرا آمريکايا گؤندهریلن تابوتلار، بو «دوشمن آختاریشی» سیاستینی لنگیتمیشدی. دئمک «زرقاوی فئنومئنی» بونو آیدینلاتمیشدیر کی، اوچونجو دالغا ساواشلارینین ان آغریلی نؤقطهسی و چاتیشماز یؤنو انسان عامیلینه گؤز یومماقدیر. گؤرونور ان چتین دورومدا بیله، انسان عامیلی اؤزونون یاراتدیغی قیلینج، توفنگ و راکئت کیمی یاراقلاری آخساتماغا قادیردیر.
