توتالیتئر دوشونوش طرزی و نثرین یوخلوغو
ایواز طاها
بیزده شعر نثره اوستوندور. بونا ایلک باخیشدا سئوینیریکسه ده، خستهلیک کیمی ده باخا بیلهریک. بو دوروم بیر یاندان میللی کیملییمیزی قوروسا، او بیری یاندان دوشونوشوموزدهکی چاتیشمامازلیغا قاییدیر. بيزدهکي سیاسی باسقی و ايجتيماعي گئريليک، آنجاق شعره مئيدان وئرير، نثره يوخ. تورکیهنین آدلیم سوسیولوگو، بو پروبلئمه کسکینجهسینه توخونور. هر بير اؤلکهده نه قدهر شاعير چوخسا، او اؤلکه دوشونجه باخيميندان گئريدير. اينسانلار و ميللتلر ياشلانديقجا نثره کئچر. دوشونجهسي هله پوزيتيولشمهميش مدنييتلرده نثر چوخ آغير ايرهليلهير. بو دوغرودور 18ـجي يوزايللييين فرانساسيندا شعر سوسدو، حقيقتين سَرت سسي دانيشماغا باشلادي؛ شوبههنين هارايي و عاغيلين باغيرتيسي ائشيديلدي. او چاغدا اينسانليق آيدينليغا مؤحتاج ايدي، موبهمدن قاچيردي. شعرين آنلاشيلمازليغيندان نثرين آيديليغينا قاچيردي. سونرا ناپولئون گلدي. اونون ساواشلاري ايسه، قاندان بير آرخ ايچينده دوغان تاريخ و يئنيدن باشلايان شعر.
بيزده ده بئله اولدو. اوندوققوزونجو يوزايللييين ايکينجي ياريسي، اييرمينجي عصرين ايلکين ايللرينه باخين. بو، بيزيم آيدينلانما [معاريفچيليک] دؤنميميزدير. چاريزمين لاخلاديغي چاغدا، نثر آياق توتوب يئريمهيه باشلادي. آذربايجان تورکجهسي دستان، ناغيل، و غزل ديليندن اوزاقلاشاراق دونيانين گليشميش ديللري سيراسينا چيخدي. بديعي نثرين آزليغينا باخماياراق، 19ـجو رین ایکینجی یاریسیندان باشلاياراق سووئت دؤنمينهدک چيخان قزئتلر و درگيلرده گئدن يازيلار، نثر اينقيلابينين گؤستريجيسي ايدي. نثرين يولونو ايسه بونلار آچدي: عليبَي حسينزاده، اسماعيل گاسپيرالي، بَکير چوبانزاده، حسنبَي ضردابي، جليل ممدقولوزاده، محمد امين رسولزاده و سايره. حتتا ميرزه علياکبر صابير کيمي شاعيرين اثرلري ده نثر مدنييتينه سؤيکهنيردي: اونون شعرينين مضمونلاري شعره يوخ، نثره عايديدي. سونرا مساوات حؤکومتي دئوريلدي، آذربايجان اينساني استالين ديکتاتورلوغوندا يئنه ده شعره سيغيندي.
دئمک اولار کي، بو گئريليک ديلين ايشلهيي [فونکسياسي] ايله باغليدير. ديل، ايشلهيي اولان آلانلاردا [ساحهلرده] گليشير. ائله گؤتورک گوندهليک معيشت لوازماتيني. بيزده بو لوازماتين آدي باشقا ديللردن گلمهدير: جاروبرقي، ميکسر، پيچگوشتي. بونلار بللي فابريکارلاردا کوتلهوي بيچيمده اورهتيلير [توليد اولونور]. او فابريکالار اؤلکهنين اقتيصادي سيستئمي چرچيوهسينده چاليشديقلاريندان دولايي، اورهتديکلري محصوللارين آدي، رسمي ديلين دامغاسيني يئيير. سنين آناديلين رسمي قونوم [ايستاتوس] قازانماديغيندان، بو ساحهده اؤز ايشلهييني ايتيرير. بير باکيلي تبريزه گليرسه، آوتوموبيللرده ايشلنميش قطعهلرين [زابچاسلارين] آديندان باش آچماياجاق. باکيدا دا بئلهدير. روسيانين لادا و وولگا فابريکالاريندا اورهتيليب، آذربايجان بازارلارينا آخيديلان آوتوموبيل قطعهلرينين آدي روسجادير. و من اوردا ماشينيم خاراب اولدوقدا، ديلسيز آداملار کيمي داورانيرديم. قطعهني تعميرچييه اليمله گؤستريرديم. لادا، گؤندهرديي آوتوموبيلله ياناشي، قطعهلرين آديني دا آذربايجانا گؤندهريردي. و بونونلا دا آذربايجان تورکجهسينين بو آلاندا ايشلهيي آرادان گئديردي. بو دا روسجانين اوستونلويوندن گليردي. بيزده نثرين بير چوخ ساحهلرده ايشلهيي يوخدور، اونا گؤره ده گليشمير. بيز اؤيکو [حئکايه] و رومان يازيريقسا، گوندهليک ياشاييشيميزدا قوللانديغيميز شيفاهي ديلين عيبهجر فورماسيني اورتايا قويوروق. بو عاميل اؤزو ده داها آپاريجي سببين سونجودور: سياسي قورولوشلارين.
"شعر وارلیغین ائویدیر" کیتابینین ایکینجی باسقیسیندا گئدن موباحیثهلر اساسیندا سادهلشدیرهرک یازیلمیشدی.
