تبليغاتX
www.eyvaz.org - یئنه ده شعر باره سینده

www.eyvaz.org

www.eyvaz.com www.eyvaz.com www.eyvaz.com www.eyvaz.com www.eyvaz.com www.eyvaz.com www.eyvaz.com www.eyvaz.com www.eyvaz.com www.eyvaz.org

شعر، قاباريق وارليق­دير

ایواز طاها

 

شعر خسته‌ليك‌دير، قيزديرمادير، کافکا دئميشدير. قيزديرمانين درجه‌سيني آزالتماق هله لاپ ساغالماق دئييل. ترسينه، قيزديرما هر شئيي تميزله‌يير، داها آيدين گؤسته‌رير.

 

شعر خسته‌ليك‌دير، قيزديرمادير، کافکا دئميشدير. قيزديرمانين درجه‌سيني آزالتماق هله لاپ ساغالماق دئييل. ترسينه، قيزديرما هر شئيي تميزله‌يير، داها آيدين گؤسته‌رير. تبريزلي خطيبه گؤره، «شعر حاققيندا يازماق، شعر يازماقدان چتيندير»، شاعير حاققيندا يازماق بونلارين ايکي­سيندن ده. كيمسه دئميشدي، شاعير، بير قورو دال‌لا اوزون­اوزادي دانيشابيلن آدام­‌دير. بو بوتونلوكله دوغرودور، آمما بوندان داها دوغرو شئي‌لر ده وار.

 

شعرين شعريت قازانماسي اونون آلنينا يازيلير. شعر يا شعردير يا هئچ نه. اورتا شعر يوخدور. شعر، شعريت قازاناندا اولدوزلاري آياق‌لاريميزين آلتينا جالايير، قازانماياندا ايسه آياق‌قابي‌لاريميزين آلتي­نين توزو اولماغا دا يارامير. باخ بو جمال ثريا دير دانيشير: «اولدوزلار قيامت کيمي ايدي/چونکو  بير آز اوول ياغمور ياغميشدي /آدام بولود کيمي ايدي، خاطيرلادي /آدامين آيا­ق­لاري­نين آلتيندا اولدوزلارين اولدوز اولدوغو واردي /آدام اولدوزلارا باساباسا يورودو /چونکو بير آز اؤنجه ياغمور ياغميشدي.» شعر اؤز آماجينا قايناييب قاريشمالي­دير؛ تام اؤزگورلوک­له روحون درينليک­لريندن هارا گلدي سيچراماليدي. دوغرودور، هارا گلدي. شعرين مضمونو نه پوئتيک دويغودان گلير، نه توپلوم تاپشيريغيندان، نه اوخوجو ماراغيندان، نه ده شاعيرين اوماجاغيندان. شعرين فورماسي ايسه، «سس‌له آنلام» آراسيندا آرديجيل گئديبگلن هارمونيادان دوغور. اولدوزلا آياق‌قابي‌نين چارپيشماسيندان. ليريک شعر بيله، شاعيرين کؤيرک دويغولاريني دئييل، تاريخي دايانديرماق ديله­ييني چاغلايير، زاماندان آيريلماق ايسته­ييني. شعرين شعريتينده، «اؤيود، اينام، عؤهده­ليک» چيخداش اولور. بونلار شعرين آياق­لاري آلتينا آتيلان قاوون قابيغي‌دير. شعر بونلارا، يا دا اونلارا قوللوق ائتمير. اونون قارشي‌سينا هانسي‌سا مقصد قويولورسا، چورويور، يوخا چيخير. آچيغيني دئييم، شعر اويغارليغين دَيرلر خزينه­سينه نه­سه آرتيرمير، اويغارليقدا چات يارادير.

    

    يئرين گؤيون آراسيندا آسيلي قالميش اينسان آن‌لارينا چيله‌نن ديکسينمه قيغيلجيم‌لاري­دير شعر. يئر حاققيندا دانيشيلان گؤي يالاني­‌دير، و يئرده آنيلان گؤيون خاطيره‌سي. بونلار دئييل، رؤويا دير شعر. بير آنليغا وارليغين وارليغينا جالانان بو رؤويا، هر اينسانين گؤزونده بير بويايا چالير. چالماسا شعر دئييل. چونكي بو دونيا، کؤکونه وارديقدا، گؤردويوموز گؤرکمده دئييل، دوشوندويوموز بيچيمده­دير. بيز قاورام سوزگجيندن كئچيريره‌ك، تانيييريق بو دونياني. يالنيز شعرين ايشيغيندا بو ادراك دونياسي­نين گئرچک اولدوغونو، و گئرچک دونيانين يالان­لا دولدوغونو آنلاييريق. هگل دئيه­نده کي، «من دونيانين تاريخيني يازديم و تاريخ اولاي­لاري اونونلا اويغون گلمه­لي‌دير»، فلسفه قارانليغينا زيللنمير، شعرين سسيني دينله­يير.  شعر، گئرچك‌ليك‌لردن داها گئرچك‌دير.

 

شعر خيالدان باش قالديران آرديجيل سؤزجوك دؤيوشچولري‌­دير. شعر يازيلاركن، سؤجوك‌لر باشلاييرلار يول يئريمه‌يه، رؤوياني اوياتماغا، دونياني دولاشماغا. او، بو دؤيوشچولرين گوجونه، دونياني آلت اوست ائدير. بيز سؤزجوک‌لرين هر اوخونوشوندا، يئني دونياني كشف ائديريك: پارچالانميش، دَييشميش، طبيعي قانون‌لاري پوزولموش دونياني. «شعر هرنه­يي اونون ايلکين داياناجاغينا قايتارير»، هر شئيي اونون ايلکين کيملييينه چئويرير. ايندي او نسنه­لر، «سانکي بيرينجي کز گؤرونورلر»، بيرينجي کز گؤيده اوٍزه‌ن سونا بولبول­لر کيمي. ائليوت دئميرمی «گئنيش جاده‌لرده يولچولوغا چيخ، سونرا ائوينه قاييت، هر شئيه بيرينجي کز گؤردويون کيمي باخ!» يانيلميشام شعر رؤويا دا دئييل. رؤويانين اؤرتدويو نسنه‌لري شعر آچيقلايير. رؤويا کئچميشي آنديقدا، شعر گله­جه­يي چاغلايير. بيز  ايندي گئرچه­يين سؤزونو دانيشميريق، اؤزونو گؤروروک.

 

شعر، يوخو ايله آييقليق سينيرلاريندا دوغور. قاينار باخيشلي، قاراپاپاقلي يولچولار اوتورارکن قاتار آياق‌يالين يول گئدير، شعر دوغولور. يئر آلتيندا يوخلاشان جانلي­جانسيز نه وارسا، شاعير بئينينده قالخير آياغا. «باريش! جانينداكي زهرلي دردله! اييره‌نمه اؤزوندن ايلان بالاسي. بلكه ‌ده ان آجي حقيقت، ائله سنسن يئر اوزونده». شاعير اؤزو دئميرمي بوردا «ايلان بالاسي» شعر و شاعير حاققيندادير؟ من راميز رؤوشن­ين ايلان بالاسيني آييقليقدا گؤرورم، سيلويا پلاتين سؤيله­ديک­لريني ايسه يوخولاريمدا: آخار توستوسونو قويوب گئتميش کؤهنه قاتار، باخيش­لاريميزي قزيللي دؤشوندن يايينديران دالغين بايقوش، موم هئيکل­لري­نين چيينينده تولکو دريسي، شهر بوغارسيق­لاريني چئينه­ين سيچان ديش­لري، و قاپالي [مرموز] فاجيعه­نين آغير سوسقونلوغو، اينتحار. پلات اوتوز بير  ياشيندا اؤزونو اؤلدورمه­دي­مي؟  بو، "وارليغين دؤزولمز يونگوللويو" دئييل­مي؟

 

شعر، اَن اؤزگون [اوريژينال] دانيشيق­دير. دانيشيق. سؤيله­ييجي، دينله­ييجي اولمادان ديل ده يوخدور. ديل اولان يئرده دونيا دا وار. چاشديرماسين بو «دونيا» دئييلن، سيزي. اينسانلا داش­کسک آراسيندا يئرلشن دوزه­نليک‌دير بو دونيا؛ شاعيرله اولدوز آراسينداکي اوچوروم­دور. مارالين، يارپيزين، اولدوزون دونياسي يوخدور، اينسانين دونياسي وار. چئشيدلي وارليق­لار ايچينده تکجه اينسان­دير بو اوچورومدا شاعيرانه ياشايان. اونون ديلي وار آخي. ديلي ده شعر يارادير. شعر يا ديلدن اؤنجه گلير، يا دا اؤلدورولمک اوٍزره اولان ديل کوٍللويوندن باش قالديرير. سيرر اورتادا اوتورور، بيزسه اونون باشينا فيرلانيريق.

 

شعر يازيليرکن بيز يارانيريق، گليشيريک. تام قارانليق بير ميصراع اولدوغوموزا گؤره، بيز آپ‌آيدين وارليق بلگه‌سينه چئوريليريك. اينسانين گؤزه­للييي اونون آنلاشيلمازليغيندادير. شاعير اؤز دونياسيندان قوپموش دانيلماز بير وارليق‌دير؛ اوست­اوسته قالانميش آنلامسيز سؤز بيرلشمه­سي؛ گوموش پرده‌دن چيخيب تاماشاچي‌لار آراسيندا اوتورموش چال‌باش آكتيور. شعرين  ميصراع­لاريندا يوخلاشان ابهام، فلسفي دوشونجه­لردن داها آرتيق، تاريخي ايره­لي سورويور. آچيقليقدا، آيدينليقدا، ‌نسنه‌لرده و اوست بيلينجده دايازليق ياتير؛ آنلاشيلماز‌ليقدا، قارانليقدا،‌ اؤزنه‌ده [سوبیئکت‌ده] و آلت‌بيلينجده ايسه اؤلمزليک وار، لذت، درين‌ليک. شعرده‌کي آنلاشيلمازليق،  روحو دورغونلوقدان قورتارير. باخ! وارليغيميزين بوتؤولويو، دانيلمازليغي بیزیم‌له باغلی‌دیر، آنلاشيلمازليغيميزين اولدوقجا يوکسک­لييي ايله باغلي‌دير. سؤزجوک‌لر ياغيشي گؤيدن اله‌نرکن بو «بوتؤو وارليق» روحوموزن چاتلاق‌لاريندان باش قالديرير، گؤیه آغیز آچير.

 

آديني چکمک ده چتين­دير دلي­لييين. قافيه وورغون‌لاري ايله ايشيم يوخ. آمما دلي­ليکدن پاي آلمادان، کيمسه ايمگه [تصوير، ايماژ]، مئتافور [استعاره]، وزن و هارمونيا گوجونه گووه­نيرسه، عاغلينا دوعا يازديرمالي‌دير. «پنبه­ي داغِ جنون ايچره نهان دير» شاعير. شاعير دلي‌لرين دليسي‌دير. دلي ايسه آنلام ياراتمير، سؤز و سس اووسونونا سالير بيزي. «دلي هئچ بير آنلامي ياراتمير» دئيه‌نده، يارادير، آنلاديغيميز آنلامي ياراتمير. شعر اوخويورکن آنلامسيزليق چؤللوک­لرينده گؤروروک ياراديجيني. دئمه‌ديم‌مي بيز هر نه­يين ان آچيق، ان دوشکون، ان داياز قات­لاريني گؤرمک ايسته­ييريک. نه يازيق کي، گؤرونمه‌يه­ني گؤرمک ايسته­ميريک. بيز آليشديغيميز داورانيش­لارا، دوشونجه­لره و نسنه­لره عاغيللي دئييريک. تانيديغيميز يول‌لارا گئديريک. دلي آمما، ياشام يولونو بيزيم‌له گئتمير، قاچاق جيغيرلاردان يورويور. ياغ‌هاـ‌ياغدا اسن يئلليکده گئدير. هؤلدئرلينه باخين:

يازيق‌لار اولسون منه،

قيش گلدييينده

چيچه‌يي،

گونشي، ايشيغي، کؤلگه‌ني

هاردان تاپاجاغام؟

ديوارلار يئرينده‌جه دورور،

سس‌سيز و سويوق، ياغ‌ها‌ياغدا اسن روزگاردا،

بايراق‌لار دالغالانير.

اينگيليس شاعيري درئيدئن دئميشکن «عاغيللي اينسان­لار چوخ يآخين دورورلار دلي­لييه.» دئموکريتوس «دلي­ليک اولمادان شعر اولماز» دئيير. شاعيرين عاغيلليسي يوخدور، وارسا شاعير دئييل. چونکو اينسان­لارين ان دلي­سي عاغيللي­سي­دير آخي. ان عاغيللي دلي ايسه قاني قانلا يويور: «ديشله‌ديم‌سه لعلين ائي قانيم تؤکن قهر ائيله‌مه/ توت کي، قان ائتديم، عدالت ائيله قاني قانه توت!»

 

هر شئيدن اؤنجه، شعر اؤلوم و سئوگي اوزه­رينده قورولور. اؤلومون نه اولدوغونو اؤلدوکده بيله­جه­ييک، آمما سئوگي­نين آنلامي شعره آيدينليق گتيردي بلکه. شعر سئوگيدن يارانير، ان يوکسک اوفوق­لرده ايسه اونونلا بيرله­شير. فلورانس اسکاولشينين سؤزو ايله دئسک، «دوزگون سئوگي اؤزوندن يانادير، هر بير قورخودان اوزاق. هئچ بير ديله­يي اولمادان، نه­سه اوممادان، سئوگيلي­نين باشينا ياغير. سئوگي نين سئوينجي آلماقدا دئييل، باغيشلاماقدادير.» سئوگيني شعرين آياغي آلتيندان چکيرسک، شعردن نه قالاجاق: قورو سؤيودلر و اوميدسيز تيتره­ک قورباغالارين گؤلمه­جه­لرده قورولتولاري. من، شعرين عؤهده­ليکدن بويون قاچيرماسيني وورغولايارکن، بونو دئمک ايسته­ييرديم. بونون باشقا آدي شعر دير.  يونيس امره­ني اونوتما! سئوسن سئويله­جکسن، اؤلسن ديريله­جکسن. شاعير هر بير سئوگي ايله اؤلور، هر بير اؤلوم­له ده ديريلير. سئوگي، اؤلوم­له ديريمين قووشاغي­دير. بيرجه كز «سني سئويرم» سؤيله‌ديكده، بيز اؤلومو چاغلاييريق شعرده. چونکو، سئوگي بوتون كايناتين اينتيظاميني ايسته‌نيلن بيچيمده پوزور. نظم  داغيلير، قافيه يوخا چيخيركن نه باش وئرير گؤره‌سن؟ نه باش وئره­جک، بوتون آليشقانليق­لار، قوتسالليق­لار، گله‌‌نه‌ك‌لر، توخونولمازليق­لار، و اينام‌لار، کئفجيل روحون نَفَسي ايله اريييب گئدير. بيرجه سئوگيني چاغلايان چيلپاق سؤزجوک‌لر قالير. من دئميرم، شمس تبريز دئيير، «سئوگي­نين سيررينه واران اولمادي، وارسا دا سرگردان قالدي.»

 

عادت و اينام بير قاراباسمادير سانکي اينسان تاريخينده. شعر اولماسايدي هاردان بيله­جکديک عادت يالان قالاغي‌دير، اينام ايسه آلدانما قايناغي. بيز اؤلورکن يالنيز چيلپاق گئرچکلييي باغريمزا باسيريق­سا، شعر بو قوووشمانين اؤندن گلن خبري­دير. هايدگر دئيير: «ديلين داها سونرا ايره­لي سوره­جک نسنه­لري، شعر اينديدن باشلايير دئمه­يه». اوشونمه! شاعير، اويغولو ديري­لر آراسيندا دولاشان آييق اؤلودور. اؤلن، آنجاق اؤزونو هله ده ديري سانان بو اؤلو، اؤلوم اؤرتويو آرخاسيندان دونياميزا بويلانير، گؤردوک­لريني سرسمله­يير. شاعيرين ابدي سرگردانليغي باشلانير. شعر يارانير. سرگردانليق وارسا شاعيرين آزغيني دا، قودرت قوللوغوندا دوراني دا، اؤزونه قارشي عوصيان ائدير: «ائي باديمجاني، بيرلشميش ميللت‌لر تشکيلاتيني بير يئرده يارادان!.. ائي شعري، پرئزيدئنت‌لرين اوشاق‌يانا نيطق‌لريني بير يئرده يارادان! سؤيله،‌ سؤيله کي، حاق شعرله، سونبول‌لرله‌دير، نووه بومبالاري ايله دئييل.» 

 

خورخه لويس بورخئسين سؤزويله دئسك: «دونيادا سيررلي- سئحيرلي اولمايان بير شئي يوخدور. آمما بعضي شئي‌لرين سئحيرلي‌لييي، داها قاباريق‌دير. اؤرنه‌يين: دنيز، قوجالارين گؤزو، ساري رنگ و موسيقي». منجه شعر  بونلارين هاميسيندان داها قاباريق وارليق­‌دير. 

+ YAZILMIŞDIR  Tue 9 Oct 2007SAAT 21:32     | 


LATİN ƏLİFBASINDA YAZILAR | KİMLİK | E-Mail| ARXİV| YAZILARIN BAŞLIĞI| ANA YARPAQ|
● Bir grup öyrəncilərə bağlı bu internet düşərgəsi azərbaycanlı yazıçı
və düşünər EYVAZ TAHAnın yazılarını yayır.
● Düşərgədə gedən yazılara görə sayın müəllifdən icazəli olsaq da bütün
texiniki çatışmazlıqların mısuliyyıti bizim üzərimizə düşür.
● BU İNTRNET DÜŞƏRGƏSİNDƏN GÖTÜRÜLMÜŞ YAZILARIN QAYNAĞI MÜTLƏQ GÖSTƏRİLMƏLİDİR.
● Bizim E-mail ünvanımız: yarpaqnews@gmail.com
● Yazarın E-mail ünvanı: eyvaztaha@gmail.com
© Bütün hüquqları qorunur və düşərgə sahibinə məxsusdur.