دیل اژدها­سی

ایواز طاهانین «شعر وارلیغین ائوی­دیر» کیتابی ایله تانیشلیق

حمید آصفی

هاردا و هانسی ایلده آنادان اولماغینین فرقی یوخدور. هر حالدا ایندی بورالاردا یاشاییر و جدی اولاراق یارادیجیلیق­لا مشغول­دور. دوزو اونونلا، اونون باره­سینده یازماغا دانیشماق ایسته­سه­یدیم مطلق یوخ دئیه­جک­دی. آنجاق بونونلا بئله سؤزه باخماز دجل بیر اوشاق کیمی یئنه ایسته­دییمی ائده­جک­دیم. بونو دئدیم کی، دئییم او سؤزون اصیل معناسیندا تواضعکاردی. هر حالدا بیز اونو "یارپاق" قزئتیند­ن چوخ یاخشی تانییریق. سون واخت‌لار دیلیمیزده حادیثه سایلان بیر کیتابی­ باکیدا چاپ ائدیلدی «شعر وارلیغین ائوی‌دیر». تأسف­لر اولسون کی، گونی آذربایجان­دا بو کیتاب گئنیش صورت­ده یایلمادی. آنجاق هر حالدا چاپا بوراخیلمیش و بوراخیلمامیش!!! بیر نئچه کیتاب­لار سیراسیندا منجه ان اؤنملی­سی بو کیتاب اولا بیلر. کیتابین باره‌سینده دانیشمادان اؤنجه اونو اوخوماغی بوتون اوخوجولاریمیزا تؤوصییه ائدیره­م. نییه کی بو کیتاب دیلیمیز و بوتونلوک­له میللی شعوروموزون اینکیشاف یولوندا اولان بیر چوخ پروبلم­لری آچیغلاما قاتلاشمیشدیر.

کیتاب بیر نئچه حیصصه­د­ن تشکیل تاپیر. چایخانا مدنییتی؛ ایدیولوگییا و شعر؛ شعرآراج­می یوخسا آماج؟ و باشقا حیصصه­لر. کیتابین عمومیتله دیلی شوخ و ضارافات یانا اولدوغوندان چوخ راحات و دوشونک­لی­دیر. بئله کی ایختصاص­جا فیلسوف اولان ایواز بی فلسه­نین چتین و بعضن بوروشوق دیلیند­ن ایمتیناع ائده­ر­ک تقریبا بوتون موضوع­لاری ساده و آچیق صورت­ده آرایا قویور. بو حادیثه هئچ­ده بحثه چیخاریلمیش گوندم پروبلم­لری یونگول ائتمیر. دوزدور چایخانا مدنییتی بؤلومو بیر آز چوخ طنزه یاخین­دیر. آنجاق بو یاخینلیق اؤزو ده بیزیم چایخانالاردا گئدن کولتور آخینینا یاخینلیق اوجباتیندان عمله گلیر.

بونو دئمک لازیم­دیر کی، کیتابین بعضی حیصصه­لرینده چاتیشمامازلیق ­دا گؤرونور. بئله کی اؤرنک­لرین آز اولماسی،  بعضن­ ده اونلارین اؤزلری، آچیقلادیق­لاری پروبلمه بلشمه­لری اوخوجونو پارادوکسیکال بیر وضعییتده قویور. بو پارادوکس بلکه ده بعضی یئرلرده اؤزلری ده معناداردیلار. آنجاق بعضی یئرلرده بو اؤرنک­لر دئدیییمیز کیمی اؤزلری ایشی چتین­لییه سالیرلار. مثلا شعر «آراج­دیر یوخسا آماج؟» عنوانلی بؤلومده شعری آماج بیلن­لرین دیلیند­ن گتیریلن "دووشان" شعری اؤزو آراج اولاراق پارادوکس یارادیر.

شعر تعریف اولونمور. نییه کی، مدرن دؤورون خصوصیت‌لری‌نین بیری ده تعریف­سیزلیک­دیر. آنجاق بونون­لا برابر بو کیتابدا اؤرنک شعرلرد­ن بیر نئچه­سی حدینده­ن آرتیق اؤنملی­دیر(بو شعرلرد­ن یان کئچمه­یین). بو ادعامیزا اؤرنک مؤولانا ایدریسین شعرینی آد آپارماق اولار. 

بوندان کئچند­ن سونرا «ایدئولوگییا و شعر» باشلیق­لی بؤلوم منجه بیزیم شعر و عمومیتله اینجه صنعتده اولان آراج، یعنی تفککورو، داغیتماق مقصدینی داشیییر.  بو بوتونلوکله تورک ادبییاتی و تورک دیلینین دونیا سوییه­سینده دانیشماغا سؤز تاپماغینا سبب اولا بیلر. ایل‌لر بویو ایجتیماعی حیات و دیگر  شرایطین  چتین‌لییی [اوزوندن] آراج سایدیغیمیز ادبییات، بو گون بوتونلوکله ایدئولوگییا و شعارچیلیقدان اوزاقلاشماق شرطی ایله، ده­یرلی اثرلرین یارانماسینا گتیریب چیخارا بیلر. بو جومله بو حیصصه­نین اساس سؤزودور. ایواز بَی بوتونلوک­له بو حیصصه­نی هر طرفلی آچیقلاماغا ماراق گؤسته­ره­رک ایدئولوگ اینسانین و توپلومون، باخیش بوجاغیندان چیخیش ائدیب و بو نؤوع باخیش­لاری آچیقلایاراق بو قوروم­لارین یاراتدیغی ایدئولوگ اثرلرین پیس و آلدادیجی سیماسینی آچیقلاماغا جهد گؤسته­ریر. بؤلومون اول­لرینده دئدییی کیمی اؤزو ایدئولوگییا قربانی­سی اولموش بیر شخصین دیلیند­ن بو مؤوضوعدا سوز ائشیتمک، تجروبه­لری بؤلوشمک باخیمیندان بیزده یئنی بیر آددیم­دیر. بیرده موصاحیبه سایاق بو کیتابدا بو مؤوضونون او بیری یانیندا ایدئولوژیک توپلومدا یاشامیش بیر شخص اوتورور. بو اؤزو ده دیگر طرف­د­ن بحثی ماراقلی ائدیر.   

ایندی بو کیتاب باره­سینده هر طرفلی دانیشماق مومکون دئییل. آنجاق بو کیچیک یازیلا ایسته­دیم بوتون اوخوجولاری بو کیتابی اوخوماغا دعوت ائدیم. بلکه بو گونکو دونیا سوییه­سینده دیلین بوتون چالارلاری‌نین آچیلماسی پروسه­سیله یاخیندان تانیش اولا بیلدیک. بیر ده بو کیتابدا تقریبا بیر چوخ دونیا سوییه­سینده دیلچی و فیلسوف­لارین دیل باره­ده ائتدیک­لری چیخیش­لارینی، ساده بیر دیلده اوخوماق مومکون دور.